Pojedynek na przekłady – jeden tekst, dwie tłumaczki! Z humorystycznym opowiadaniem Petra Šabacha „Miserere” zmierzyły się tłumaczki literatury czeskiej Elżbieta Zimna i Agata Wróbel, a ich zmagania poprowadził Mariusz Szczygieł.

Pojedynek odbył się 27 września 2024 roku w Mazowieckim Centrum Kultury w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Tłumacza przy wsparciu sieci Narodowych Instytutów Kultury Unii Europejskiej EUNIC.

---

"Na przekład" jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.   Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.   Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków.   Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC). Zdjęcie na okładce odcinka: Adam Burakowski.   Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

W sobotę 21 września 2024 roku w ramach Festiwalu Nauki na Uniwersytecie Warszawskim odbyło się spotkanie poświęcone repozytorium przekładów Polski Szekspir, w której wzięli udział Anna Cetera-Włodarczyk, Alicja Kitlasz oraz Bartosz Buława. Rozmowę prowadził Piotr Szymczak.

Rozmowa dotyczyła samego repozytorium, które skupia i udostępnia bezpłatnie niemal wszystkie przekłady Szekspira z ostatnich 200 lat, a także historii recepcji Szekspira i losów pracujących nad nim tłumaczy.     

---

"Na przekład" jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.   Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.   Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków.   Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC). Zdjęcie na okładce odcinka: Marek Cieślik.   Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

W piątek 24 maja odbył się panel dotyczący dyskusji wokół sztucznej inteligencji, a przede wszystkim tłumaczenia maszynowego, pt. Czy komputer przełoży nam literaturę? Czy tłumacza zastąpi post-edytor? Doniesienia z Europy i perspektywy na kolejne lata.

W rozmowie brali udział Katarzyna Łakomik, tłumaczka z języka niemieckiego, oraz Mikołaj Tajchman, były wydawca i redaktor w Wydawnictwie PWN, a obecnie konsultant ds. AI. Spotkanie moderowała tłumaczka Dorota Konowrocka.

---

Zapraszamy na spotkanie na temat nowego przekładu Pani Dalloway z jego autorką, Magdą Heydel. Spotkanie, otwierające cykl "Wierni, piękni, niewidzialni", poprowadziły Ewa Kraskowska i Ewa Rajewska (przewodnicząca Oddziału Zachodniego STL). Odbyło się ono 13 marca 2024 na Scenie Nowej w Zamku w Poznaniu.

---

A jak redaktorom współpracuje się z nami? W tym odcinku o współpracy z perspektywy innych uczestników procesu wydawniczego opowiadają zaproszeni goście: Kamila Buchalska, Dominika Cieśla-Szymańska (członkini-założycielka STL) i Piotr Chojnacki.

----more----Rozmowę poprowadziła Anna Klingofer-Szostakowska przy okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Tłumacza zorganizowanych 2 października 2021 roku w Warszawie.

Za współpracę w organizacji spotkania jesteśmy wdzięczni Stowarzyszeniu Europejskich Narodowych Instytutów Kultury (EUNIC), Przedstawicielstwu Komisji Unii Europejskiej w Polsce oraz goszczącemu nas Nowemu Teatrowi.

---

Redaktorzy pełnią ważną rolę w przygotowaniu tekstu do druku. Współpraca z nimi może być czystą przyjemnością i cennym zawodowym doświadczeniem - może też być rozczarowaniem, czy wręcz koszmarem. W tym odcinku podcastu członkowie STL: Agata Kozak, Anna Dorota Kamińska i Jakub Kornhauser dzielą się opowieściami o dobrych i złych doświadczeniach współpracy z redaktorami.

----more----Rozmowę poprowadziła Dorota Konowrocka-Sawa przy okazji obchodów Międzynarodowego Dnia Tłumacza zorganizowanych 2 października 2021 roku w Warszawie.

Za współpracę w organizacji spotkania jesteśmy wdzięczni Stowarzyszeniu Europejskich Narodowych Instytutów Kultury (EUNIC), Przedstawicielstwu Komisji Unii Europejskiej w Polsce oraz goszczącemu nas Nowemu Teatrowi.

---

Z okazji Międzynarodowego Dnia Tłumacza o literaturze krajów nordyckich rozmawiały:

• Karolina Drozdowska, tłumaczka z języka norweskiego, m.in. autorka przekładu Oprzyj swoją samotność o moją Klary Hveberg,
• Anna Michalczuk-Podlecki, tłumaczka z języka estońskiego, m.in. autorka przekładu Człowieka, który znał mowę węży Andrusa Kivirähka oraz
• Agata Lubowicka, tłumaczka z języka duńskiego, m.in. autorka przekładu Ulicy dzieciństwa Tove Ditlevsen.

O zagadnieniu inkluzywności w przekładzie rozmawiają: Joanna Bernat (STL), tłumaczka z języka norweskiego i wydawczyni, Zofia Szachnowska-Olesiejuk (STL), tłumaczka z języka angielskiego i Aga Zano (STL), tłumaczka z języka angielskiego i na angielski.     

Spotkanie odbyło się 1 października 2021 roku w Instytucie Kultury Miejskiej w Gdańsku. Rozmowę moderowała Anna Klimont.

---

"Na przekład" jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie. 

Wszystkie odcinki podcastu dostępne są m.in. na stronie naprzeklad.podbean.com, a także w serwisie Spotify i aplikacjach do słuchania podcastów.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków. 

Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC).

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

W tym odcinku prezentujemy rozmowę o tłumaczeniu fantastyki, która odbyła się online 10 maja 2021 roku w ramach Wirtualnych Targów Książki BookTarg. W dyskusji panelowej uczestniczyli:

Paulina Braiter (tłumaczyła największych: Gaimana, Le Guin, Mastertona, Asimova, Careya, Resnicka), 

Anna Studniarek (uznana tłumaczka klasyki: Wolfe, Zusak, jak i współczesnych pisarzy, między innymi Sandersona, jedna z założycielek STL),

Agnieszka Hałas (pisarka i tłumaczka, autorka popularnego cyklu o świecie Zmroczy) oraz

Jakub Radzimiński (tłumacz wielu książek z półki z fantastyką dla młodzieży).

Spotkanie moderowała Agnieszka Włoka, która pisze dla „Nowej Fantastyki” i prowadzi na Facebooku profil "Pomiędzy stronami", gdzie rozmawia przeważnie z autorami fantastyki i thrillerów).

---

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie. 

Wszystkie odcinki podcastu dostępne są m.in. na stronie naprzeklad.podbean.com, a także w serwisie Spotify i aplikacjach do słuchania podcastów.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków. 

Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC).

Grafika na okładce odcinka: Lara Rodríguez Baquero, The Book of Legends (link: flickr.com/photos/lara_bill/14103672745/ Creative Commons License)

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

Rozmowa o specyfice przekładu literatury poświęconej Zagładzie: trudnościach przy pracy, języku opisującym obozową rzeczywistość, materiałach pomocniczych oraz o higienie psychicznej przy tłumaczeniu tego rodzaju tekstów.

----more---- Rozmawiają: Piotr Chojnacki, historyk, tłumacz, współautor przekładów książek poświęconych historii nazistowskich obozów koncentracyjnych i Zagładzie, oraz Anna Klingofer-Szostakowska, hebraistka, tłumaczka m. in. literatury historycznej i faktu.

Spotkanie odbyło się 10 września 2021 r. w ramach Warszawskich Targów Książki. Organizator: Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury.

---

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie. 

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL. 

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków. 

Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC).

Zdjęcie w grafice odcinka: David Shankbone, Yad Vashem Hall of Names, Wikimedia Commons

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

W ramach cyklu "Przekład przed publikacją" Oddziału Północnego STL prezentujemy spotkanie z Katarzyną Tunkiel (STL), tłumaczką z języka norweskiego, o przekładzie książki Odzyskać przyszłość norweskiej noblistki Sigrid Undset (polskie wydanie: Ośrodek KARTA). 

Cykl otoczony jest życzliwą pomocą przez sopocką księgarnię Smak Słowa oraz miasto Sopot. Rozmowę przeprowadziła 20 kwietnia 2021 roku Karolina Drozdowska (STL).

---

"Na przekład" jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie. 

Wszystkie odcinki podcastu dostępne są m.in. na stronie naprzeklad.podbean.com, a także w serwisie Spotify i aplikacjach do słuchania podcastów.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków. 

Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC).

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

W cyklu "Przekład przed publikacją" Ewa M. Bilińska (członkini STL) i Karolina Drozdowska (wiceprzewodnicząca oddziału północnego STL) opowiadały o doświadczeniu tłumaczenia w tandemie na przykładzie cyklu norweskiej autorski Anny B. Ragde, a w szczególności jej właśnie wydanej po polsku powieści Córka (Smak Słowa, 2020).

Spotkanie odbyło się 15 września 2020 roku, poprowadziła je Anna Świtajska z wydawnictwa Smak Słowa.

Czterdzieści dni (Erbgħin Jum) Antoine’a Cassara jest kroniką wewnętrznych zmagań człowieka – zarówno z nierozwiązanymi konfliktami z przeszłości, jak i z porażkami w dorosłym życiu. Ekspresyjna wędrówka po czeluściach uczuć przeplata się z obserwacją świata, który płynie swoim nurtem. Złożony kalejdoskop ludzkich emocji i wewnętrzne rozdygotanie mężczyzny z rozdrapanymi ranami – oto obraz człowieka naszych czasów. Tomik, zapisany w systematyczny sposób, pokazuje ból w różnych postaciach, jego odczuwanie w dzień i w nocy. Przepracowanie tego bólu prowadzi jednak ostatecznie do pozbierania kawałeczków rozbitego, kruchego naczynia, jakim jest człowiek, do zabliźnienia ran i do stworzenia siebie na nowo. Pojednanie, łagodne pogodzenie ze zwaśnionymi częściami samego siebie – oto owoce tej książki. Śródziemnomorski, ekspresyjny rollercoaster dla smakoszy najnowszej poezji południowoeuropejskiej.

Zuzanna Gawron (ur. 1983 r.) – tłumaczka, filolożka hiszpańska, autorka polskich przekładów  Alejandry Pizarnik, Moisésa Mato i Antoine’a Cassara, artykułów oraz reportaży literackich o migracji (w: Rita Baum, Signal).

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Właśnie: = Štai: to trzeci zbiór poetycki wybitnej, wielokrotnie nagradzanej litewskiej poetki i powieściopisarki Agnė Žagrakalytė (ur. 1979). Na Litwie uznany za Książkę Roku w kategorii poezja (2017), w Polsce nominowany do finału VI edycji Nagrody Literackiej Europejski Poeta Wolności (2020). Klamrą tomu są dwa wiersze lustrzane: „mnie tylko / Prędkość przeraża / przed / Innym / Tobą / bojaźni nie czuję“ oraz „Ja tylko prędkości się boję. / Inny / Ty mnie nie przerażasz“.

W odcinku tłumaczka opowiada o litewskiej poetce i jej wierszach, które rezonują z czytelnikiem pomimo dystansu i lekkości — a może właśnie z ich powodu.  

Agnieszka Rembiałkowska (ur. 1980) – tłumaczka z języka litewskiego, wykładowczyni w Zakładzie Bałtystyki na Wydziale Polonistyki UW, członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury. Lubi słowa, woli myśleć niż pisać. Przekłady literackie z języka litewskiego publikuje od 2005 r. Laureatka nagrody festiwalu Poezijos pavasaris (Wiosna Poezji) za przekłady poezji litewskiej na język polski (2018). Tłumaczyła wiersze między innymi Vladasa Braziūnasa, Rasy Čergelienė, Nijolė Daujotytė, Sigitasa Gedy, Dainiusa Gintalasa, Birutė Jonuškaitė, Antanasa A. Jonynasa, Eleny Karnauskaitė, Aušry Kaziliūnaitė, Giedrė Kazlauskaitė, Jonasa Liniauskasa i Agnė Žagrakalytė.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Bohater powieści Twoja twarz jutro Javiera Maríasa po rozstaniu z żoną przenosi się z Madrytu do Londynu i zatrudnia w tajemniczej organizacji, prawdopodobnie w wywiadzie brytyjskim. Jego praca polega na tworzeniu scenariuszy przyszłych ludzkich zachowań, „twarzy” ludzi  – jutro. Akcja powieściowa zamyka się w trzech dniach, ale o wiele więcej dzieje się w głowie hiperaktywnego narratora. Snuje on piętrowe dygresje, z których każda jest zamkniętą, oddzielną opowieścią i rozgrywa się na wielu planach czasowych. Cofamy się do drugiej wojny światowej, hiszpańskiej wojny domowej, znajdujemy rozważania o języku i jego niszczycielskiej sile, o zdradzie i miłości, o rozpaczy i stracie, o bezpowrotnie utraconym czasie.

        Przekład powieści Twoja twarz jutro Javiera Maríasa autorstwa Ewy Zaleskiej został uhonorowany nagrodą „Literatury na świecie” w roku 2014.

Ewa Zaleska – tłumaczka z języka hiszpańskiego, autorka m. in. przekładów powieści Mario Vargasa Llosy, Isabel Allende, Enrique Vila-Matasa, Javiera Maríasa i Javiera Cercasa. Dwukrotnie, w 2006 i w 2012 roku, otrzymała nagrodę Instytutu Cervantesa w Warszawie za przekład literacki z języka hiszpańskiego. Przekład powieści Twoja twarz jutro Javiera Maríasa został uhonorowany nagrodą „Literatury na świecie” w roku 2014. W 1994 r. „Literatura na świecie” nagrodziła debiut translatorski Ewy Zaleskiej (Historia Alejandro Mayty Mario Vargasa Llosy). Ostatnio w jej przekładzie ukazały się esej Javiera Maríasa Wenecja jako wnętrze („Przegląd Polityczny”, nr 151/152, 2018) oraz powieść Javiera Cercasa Władca cieni (Noir sur Blanc, 2019). Mieszka w Warszawie.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Dzikie polowanie króla Stacha autorstwa białoruskiego pisarza Uładzimira Karatkiewicza, wydane na Białorusi w 1958 roku, to historyczna powieść grrrozy. Koniec XIX wieku, podczas burzy zbłąkany na trzęsawiskach etnograf dociera do zapuszczonego pałacu, gdzie dziedziczka, młodziutka sierota, mieszka samotnie pośród portretów przodków-degeneratów, widm, upiorów, ponurych legend i biedy, wyczekując śmierci. Okolicę terroryzuje „dzikie polowanie”: praszczur panienki w XVII wieku podstępnie zamordował na bagnach chłopskiego króla Stacha, ten zaś poprzysiągł zemstę do dwudziestego pokolenia i teraz z orszakiem widmowych jeźdźców, galopujących bezgłośnie po mokradle i wrzosowiskach, zwiastuje zagładę ostatniej z przeklętego rodu.

         Książka nie ukazała się jeszcze w Polsce, niespiesznie rozgląda się za wydawcą.

Małgorzata Buchalik z Kazimierza nad Wisłą (ur. 1972) – tłumaczka rosyjskiej i białoruskiej literatury pięknej: około trzydziestu powieści i kilkuset dramatów, opowiadań i esejów, dwukrotna laureatka Nagrody Literatury na Świecie. Autorka awangardowej translatorskiej Teorii Jedenastej Strony, w myśl której ponieważ najtrudniejsze jest pierwszych dziesięć stron książki, gdzie trzeba zdecydować się na styl i dominantę, należy spokojnie tłumaczyć od strony jedenastej, a na końcu – kiedy już wszystko wiemy – dopisać początek. Kryzys wieku średniego spędza na klifach i torfowiskach zachodniego wybrzeża Irlandii. Ma chomika Łolerana.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Dom kata węgierskiej pisarki Andrei Tompy to quasi-autobiograficzna powieść, a właściwie zbiór powiązanych ze sobą opowiadań o doświadczeniach węgierskiej Żydówki dorastającej w rumuńskim Siedmiogrodzie w czasach dyktatury Ceaușescu. Historie, które przeżywa, są jednocześnie bliskie i dalekie polskiemu czytelnikowi: z jednej strony, poprzez paralelę komunizmu, rozumiemy tło historyczne i wszelkie ograniczenia, jakie reżim wnosił do życia przeciętnych obywateli, z drugiej jednak odkrywamy, jak spotęgowane piętno odcisnął na losach bohaterki fakt przynależności do pogardzanej mniejszości narodowej. Ta węgierska mniejszość, co ważne, przez kilkaset lat stanowiła na tych terenach większość, a język węgierski był językiem urzędowym. Dom kata uświadamia, że czasem historia nie daje nam wyboru i musimy dorosnąć szybciej niż inni. W Polsce Dom kata ukazał się w roku 2016 nakładem wydawnictwa Książkowe Klimaty.

Anna Butrym (ur. 1985, Przemyśl) – absolwentka filologii węgierskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim i studiów podyplomowych w Budapeszcie w zakresie tłumaczeń literackich. Przekłada teksty prozatorskie, poetyckie, dramatyczne i okołoliterackie, prowadzi spotkania autorskie oraz wykłady poświęcone Węgrom i ich kulturze. Autorka przekładu m.in. Tureckiego lustra Viktora Horvátha, które w 2012 r. zdobyło Europejską Nagrodę Literacką. W jej tłumaczeniu ukazały się m.in. Dom kata Andrei Tompy (doceniony w ramach nagród Ambasador Nowej Europy 2017 i Angelus 2017), Linie kodu kreskowego Krisztiny Tóth i Mój czołg Viktora Horvátha. Tworzy autorski videoblog kulturalny Węgierska randka.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Fizyka smutku jest jedną z tych książek, których nie da się łatwo opowiedzieć. To powieść o empatii i jej znikaniu, o światowej jesieni, o Minotaurach zamkniętych w każdym z nas, o tym, że wzniosłe może być wszystko, o elementarnych cząstkach smutku i wiecznym czasie dzieciństwa. To powieść splątanych korytarzy, odskoczni i zapadni, która miesza przeszłość z nadchodzącym, a mit z dokumentem. Gospodinow zbiera historie i istoty wszelkiego rodzaju, tworząc kapsuły czasu tego, co nietrwałe.

          Fizyka smutku to opowieść wielopłaszczyznowa i wielogłosowa. Nie jest to klasyczna linearna narracja, choć tak właśnie się zaczyna. Tu bardzo osobiste, małe historie splątują się z powszechną, wielką historią. Elementem spajającym całą tę książkę jest zredefiniowany mit o Minotaurze, który u Gospodinowa nie jest potworem, lecz chłopcem porzuconym przez rodziców, a potem zdradzonym przez siostrę. Historie porzuconych dzieci wracają tu często i przybierają bardzo różną postać. Często są to porzucenia symboliczne. Nie jest to jednak historia smutku i nie jest to spis historii smutnych. W Polsce Fizyka smutku Georgiego Gospodinowa ukazała się w 2018 roku nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Magdalena Pytlak (ur. 1981) – bułgarystka, slawistka, tłumaczka. Pracuje jako adiunkt w Instytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie zajmuje się współczesną literaturą i kulturą bułgarską oraz szeroko rozumianą translatologią. Dwukrotnie nominowana za przekład do Nagrody Literackiej Gdynia (2018, 2019), a za tłumaczenie powieści Wzniesienie Milena Ruskowa nagrodzona przez Literaturę na Świecie (2018). W 2019 roku za spolszczenie Fizyki smutku Georgiego Gospodinowa otrzymała Literacką Nagrodę Środkowoeuropejską Angelus dla tłumacza.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Powieść Janiny Katz Chłopiec z tamtych lat opowiada o losach marcowych emigrantów, o ich próbach zapuszczenia korzeni, o samotności i szukaniu swojego miejsca. 63-letnia Ania wspomina swoje życie. Po wojnie wzrastała w Krakowie, w 1969 roku – podobnie jak autorka – wyjechała na Zachód. Nieudana próba radzenia sobie w Niemczech kończy się wyjazdem do Danii, dokąd zaprasza ją tytułowy „chłopiec z tamtych lat”: Joachim, przyjaciel z dzieciństwa. Joachim radykalnie odcina się od swoich korzeni, upodobań i pasji, na siłę próbuje stać się Duńczykiem. Ania – przeciwnie, pozostaje outsiderką i uparcie wraca do przeszłości. W Polsce książka Chłopiec z tamtych lat ukazała się w przekładzie Bogusławy Sochańskiej w 2020 roku nakładem wydawnictwa Driada.

Bogusława Sochańska – absolwentka filologii duńskiej na UAM, tłumaczka, autorka esejów poświęconych duńskiej literaturze i kulturze. Za najważniejsze w swoim dorobku uważa przekłady utworów H.Ch. Andersena i współczesnej poezji duńskiej, a także wprowadzenie do kultury polskiej prozy i poezji Janiny Katz. Laureatka m.in. Duńskiej Państwowej Nagrody dla Tłumacza Literackiego 2014, duńskich nagród im. H.Ch. Andersena (2007 i 2018), Nagrody Literackiej GDYNIA 2019 za przekład poematu konceptualnego Inger Christensen alfabet oraz Nagrody Literackiej Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, 2020.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Jak zmieniałam zdanie. Eseje okolicznościowe to pierwszy w dorobku brytyjskiej pisarki Zadie Smith tom esejów. Teksty pogrupowane w pięć kategorii – Czytanie, Bycie, Patrzenie, Czucie i Pamiętanie – ukazują działanie pięknego umysłu, który analizuje książki, omawia filmy, opisuje doświadczenie bycia w świecie i bycia pisarką czy wspomina zmarłego ojca. Smith pisze błyskotliwie, żarliwie i z wielkim osobistym zaangażowaniem, a jej pasja nie tylko imponuje, lecz się udziela: wraz z lekturą tej książki przychodzi energia, by intensywniej czytać, patrzeć, pamiętać, być i czuć. W Polsce książka ukazała się nakładem wydawnictwa Znak w 2010 roku.

Agnieszka Pokojska – tłumaczka z języka angielskiego, przekłada literaturę piękną, eseistykę i literaturę faktu. Od wielu lat prowadzi zajęcia z zakresu tłumaczenia, głównie dla studentów Wydziału Polonistyki oraz Instytutu Filologii Angielskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest laureatką Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego (2012) za przekład książki Prowadzący umarłych. Opowieści prawdziwe. Chiny z perspektywy nizin społecznych. Jej przekład tomu opowiadań Colina Barretta pod tytułem Młode skóry uzyskał nominację do Nagrody Gdynia (2016). Obecnie pracuje nad przekładem esejów Margaret Atwood.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Ciemność w południe Arthura Koestlera to jedna z najwybitniejszych powieści politycznych XX wieku obnażająca mechanizmy totalitaryzmu stalinowskiego. Wykracza ona zdecydowanie poza doraźność opisu historycznego, może więc być odczytywana jako parabola odnosząca się do wszelkich totalitaryzmów. Napisana w latach 1939-40, po wojnie odniosła wielki sukces; przetłumaczono ją na trzydzieści języków i włączono do kanonu lektur szkolnych i uniwersyteckich. Polski przekład autorstwa Tymona Terleckiego ukazał się w roku 1949. Zarówno ten, jak i wszystkie inne przekłady oparte zostały – przypadek niezwykle rzadki we współczesnej literaturze – na pierwszym, angielskim przekładzie Daphne Hardy, sądzono bowiem, że oryginał niemiecki przepadł w zamęcie wojny. Od przekładu angielskiego minęło 80 lat, gdy w szwajcarskich archiwach odnalazł się tekst oryginału. Cenne odkrycie zaowocowało powstaniem nowego polskiego tłumaczenia, dokonanego w oparciu o oryginalną, niemiecką wersję powieści Koestlera. Nowe tłumaczenie zawiera fragmenty zmienione lub nieistniejące w przekładzie Terleckiego. Ukazało się ono nakładem wydawnictwa PIW równo 70 lat od daty publikacji przekładu Terleckiego.

Urszula Poprawska (ur. w 1954 r.) – tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, z wykształcenia filolog języka polskiego. Przełożyła około pięćdziesięciu pozycji, zarówno non-fiction, jak i beletrystykę. Przetłumaczyła powieść Katii Petrowskiej Może Estera (WUJ 2015), Odkrycie kiełbaski z curry Uwe Timma (Wydawnictwo Od Do 2018), Ósme życie Nino Haratischwili (Wydawnictwo Otwarte 2016), tej samej autorki Kotkę i Generała (Wydawnictwo Otwarte 2019), Słonie w ogrodzie Meral Kureyshi (WUJ 2018), Z nowego wspaniałego świata Güntera Wallraffa (Czarne 2012), Szturmując niebo Rebiji Kadir i Alexandry Cavelius (Czarne 2011), Ciemność w południe Arthura Koestlera (PIW 2019). Mieszka w Krakowie.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Audubon. Na skrzydłach świata – belgijska powieść graficzna Fabiena Grolleau i Jérémie Royera – to fascynująca biografia człowieka, którego pasja przerodziła się w obsesję. Na początku XIX wieku John James Audubon wyruszył na niezwykłą wyprawę ornitologiczną. Mając tylko przyrządy malarskie, asystenta, pistolet i wielkie marzenie, postanowił poznać i namalować wszystkie ptaki Ameryki. Owocem tej szalonej eskapady był album uznany za jedno z arcydzieł historii naturalnej i sztuki. Znalazło się w nim 435 akwarelowych obrazów przedstawiających ptaki Ameryki Północnej. Do dziś zachowało się w dobrym stanie jedynie kilka egzemplarzy tej olbrzymiej księgi – mierzyła 65 na 99 cm – przy czym podczas aukcji w 2010 roku jeden z nich osiągnął cenę 11,5 miliona dolarów, co do dziś jest najwyższą kwotą zapłaconą kiedykolwiek za drukowaną książkę.

          Książka związanych z Belgią autorów oparta na zapiskach samego Audubona nie tylko oddaje ducha niezbadanej i dzikiej Ameryki, lecz także pokazuje drogę owładniętego pasją człowieka, który stał się jednym z największych badaczy natury w historii. Jego dzieło przetrwało, choć on sam zapłacił wysoką cenę za jego powstanie. W Polsce Audubon ukazał się w 2019 roku nakładem Wydawnictwa Marginesy. 

Olga Mysłowska (ur. 1984) – tłumaczka z języków francuskiego i angielskiego. Specjalizuje się w przekładzie komiksów i filmów, tłumaczy także teksty naukowe na język angielski. Współpracuje m.in. z wydawnictwami Kultura Gniewu i Marginesy, z pismem „Glissando”, Gutek Film i wieloma instytucjami kultury (Muzeum Narodowe w Warszawie, CSW Łaźnia w Gdańsku, Bęc Zmiana, Muzeum Warszawy). Zajmuje się również muzyką: koncertuje i występuje na festiwalach, tworzy muzykę do teatru i gra w spektaklach wystawianych w Polsce i za granicą.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Książka Elisabeth Badinter, Konflikt: kobieta i matka (Le Conflit. La femme et la mère)¸ wydana w Polsce w 2013 roku przez Wydawnictwo Naukowe PWN, jest pełnym emocji i żaru esejem w obronie wywalczonych przez feministki praw i wolności. Francuska filozofka potoczystym, „mówionym” językiem występuje przeciwko „ajatollahom macierzyństwa”, których oskarża o narzucenie wygórowanych „standardów” opieki nad dzieckiem i próbę zepchnięcia kobiet na zajmowane wcześniej pozycje. Obnażając mechanizmy odbierania kobietom wolności, Badinter nie stroni od sarkazmu, ironii i złośliwości. Jej tekst cechuje rytm i melodia wiecowej przemowy. To ostrzeżenie i krzyk w obronie tożsamości kobiet jako ludzi, którą społeczeństwo chce poświęcić na rzecz tożsamości matki. Emocjonalny, a jednocześnie precyzyjny esej Badinter, jest sporym wyzwaniem dla tłumacza, do którego najważniejszych zadań należało zachowanie melodii i rytmu wypowiedzi, oddanie wzywającego do rebelii języka autorki.

Jakub Jedliński (ur. w 1977 r.) – tłumacz literacki z języków francuskiego i angielskiego,  przełożył ponad czterdzieści tytułów. Od 2018 roku współprowadzi kursy Okiem redaktora, okiem tłumacza oraz Kuchnia przekładu, czyli jak upichcić dobrą książkę. Kurs tłumaczenia literackiego w Polskim Towarzystwie Wydawców Książek. Członek zarządu Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury i kapituły nagrody Lew Hieronima.  Finalista Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego (przekład książki Petera Hesslera Przez drogi i bezdroża. Podróż po nowych Chinach, Czarne 2013). Poza literaturą współczesną tłumaczy również francuskie teksty historyczne, ma na swoim koncie siedemnastowieczne listy, pamiętnik z XVIII wieku i niepublikowaną wcześniej książkę z przełomu XIX i XX wieku.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Estoński realizm magiczny: powieść Andrusa Kivirähka Człowiek, który znał mowę węży, wydana w Estonii w 2007 roku, bardzo szybko zyskała tam miano kultowej. Jej akcja toczy się w XIII wieku na ziemiach estońskich, zamieszkiwanych przez plemiona ugrofińskie i kolonizowanych w tym okresie przez krzyżowców. Bohaterem opowieści jest Leemet, jeden z ostatnich mieszkańców pierwotnego lasu i ostatni, który potrafi rozmawiać z wężami (ważny motyw w estońskim folklorze). Jego marzeniem jest odnaleźć kryjówkę zapomnianego Północnego Gada, tymczasem coraz częściej drogi chłopca krzyżują się z mnichami i rycerzami zza morza, oraz z tymi, którzy opuścili las i na wzór cudzoziemców osiedlili się we wsiach i zaczęli uprawiać ziemię. 

Anna Michalczuk-Podlecki (ur. 1979) – tłumaczka literatury estońskiej, opolanka, absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, doktor nauk humanistycznych, członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury. Często powraca do swojego ulubionego kraju: na dłużej, gdy studiowała tam w ramach wymiany akademickiej i pracowała jako lektorka języka polskiego na Uniwersytecie w Tartu, i na krócej, gdy odwiedza przyjaciół i estońskie księgarnie. Przełożyła z języka estońskiego esej Jaana Kaplinskiego (Ojcu, wyd. Pogranicze) oraz – z literatury dziecięcej – twórczość takich autorów jak Piret Raud (Księżniczki nieco zakręcone; Historie trochę szalone; Ja, mama i nasi zwariowani przyjaciele; wyd. Finebooks), Anti Saar (Ja, Jonasz i cała reszta, wyd. Widnokrąg), Andrus Kivirähk (Oskar i rzeczy, wyd. Widnokrąg), Reeli Reinaus (Żona dla taty!, wyd. Widnokrąg), Hilli Rand (Biały jak śnieg i czarny jak węgiel, wyd. Ezop) i Helena Läks (Sekretna kocia piekarnia, wyd. Ezop). W przygotowaniu nowe przekłady Andrusa Kivirähka, w tym powieść Tilda i kurzołek (dla wydawnictwa Widnokrąg), a także inne tytuły dla czytelników dorosłych oraz dzieci.

© Fotografia Anny Michalczuk-Podlecki: Jonas Podlecki

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Książka Potworne mikroby. Wszystko o przydatnych bakteriach i podłych wirusach, wydana w tym roku w Polsce przez wydawnictwo BIS, stanowi krótkie wprowadzenie w świat drobnoustrojów, maleńkich elementów, które czasem pomagają, lecz często uprzykrzają życie: bakterii, wirusów, drobnych pasożytów i drożdży. Opowiada o tym, gdzie mogą czyhać na człowieka, jakie niosą zagrożenie i jak przeciwdziałać ich szkodliwemu wpływowi na nasze funkcjonowanie. Książkę zamyka opis kilku doświadczeń, które pomogą czytelnikom choć troszkę zrozumieć, jak funkcjonują te drobinki i – że choć ich nie widzimy – jest ich mnóstwo.

          Książka została napisana przez duet: znanego profesora wirusologii Marca van Ransta oraz znanego copywritera Geerta Bouckaerta, co pozwoliło zaprezentować wiedzę na temat mikrobów przystępnie i rzetelnie. Rysunki uznanego grafika Sebastiaana Van Donincka zgrabnie ilustrują jej treść. Potwornie ciekawa lektura dla małych i dużych.

Agnieszka Bienias – tłumaczka, absolwentka warszawskiej niderlandystyki, prezeska Fundacji „Dom Holenderski”, lektorka języka niderlandzkiego. Uwielbia holenderski ser i belgijskie frytki (obowiązkowo z majonezem), a także tłumaczyć komiksowe dialogi (przełożyła Panterę Brechta Evansa – wyd. Timof Comics oraz Huberta Bena Gijsemansa wyd. Centrala), dobrą literaturę faktu  dla dorosłych (Morze Śródziemne Fika Meijera – wyd. Książka i Wiedza) i książki dla dzieci (do jej przekładów należą Potworne mikroby Petera Van Ransta oraz Geerta Boeckaerta – wyd. BIS oraz Wielka Księga Pociągów – wyd. Muchomor). Na co dzień działa na rzecz pogłębiania wśród Polaków wiedzy na temat Flandrii i Królestwa Niderlandów, kultury, języka, historii i współczesnych społeczeństw tych krajów. Do pracy jeździ na rowerze Amsterdam.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Komiks Angola Janga Brazylijczyka Marcela D’Salete, wydany w Polsce w 2019 roku przez Timof Comics, opowiada o tytułowej „Małej Angoli”, czyli o grupie osad (mocambos) utworzonych na terenie kolonialnej Brazylii przez zbiegłych z plantacji, niewolników walczących o swoją wolność. Pierwsze mocambos pojawiły się pod koniec XVI w., urosły w siłę w XVII w. (całą Angolę Jangę zamieszkiwało około 20 tysięcy ludzi, a największe mocambo – Macaco – 6 tysięcy), a ostatnia przeciw nim ekspedycja miała miejsce w XVIII w. Komiks Angola Janga jest oparty na faktach historycznych.

W odcinku tłumacz wyjaśnia historyczne realia graficznej opowieści o wolnych społecznościach rdzennej ludności i zbiegłych niewolników w Brazylii.

Jakub Jankowski tłumaczy z języka portugalskiego, a także hiszpańskiego i angielskiego.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Powieść Lajosa Grendela to opowieść o duchu prowincji z zagadką kryminalną w tle, przedstawiona z punktów widzenia wielu postaci, których losy łączy miejsce: miasteczko na pograniczu słowacko-węgierskim. Bohaterów scala pasywizm i oportunizm, dla pocieszenia zwane tutaj zdolnością do akomodacji. Pewnie stąd w tytule słowo „szajka”. Ci pozornie niezwiązani ze sobą ludzie mimo wszystko są zorganizowani – jednoczą się w wysiłki budowy życia płynącego nie pod prąd, a z prądem dziejów. Ale zależy od nich niewiele, w nierozerwalnym splocie losu i przypadku wyraźnie dominuje przypadek. Wolność, która jest kwestią wyboru, rozumieją jako dążenie do przyjemności, bo, jak mówi jedna z bohaterek powieści: „Od wolności lepsze jest ciupcianie, no i leczo”. Ten amoralny świat obserwuje i opisuje dobry narrator, który niby wędrowniczek przerzuca sobie przez ramię kij zwieńczony siatką o drobnych oczkach i rusza w kurs po okolicy, chwytając ludzkie głosy i dźwięki miejsc, zanim wślizgną się pod progi domów, wnikną w mury kamienic i wtopią w kurz na poddaszach.

W nagraniu audio Miłosz Waligórski opowiada o pisarstwie Lajosa Grendela, węgierskiego autora, który pisał o świecie mieszkańców słowacko-węgierskich miasteczek na pograniczu ówczesnej Czechosłowacji i Węgier.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Wybór wierszy Sześć poetek irlandzkich to autorska antologia tłumacza Jerzego Jarniewicza, prezentująca wiersze sześciu współczesnych poetek irlandzkich, zarówno z północnej części wyspy, jak i z Republiki Irlandii, reprezentujących kilka pokoleń pisarek i bogactwo ich języków poetyckich. Są tu wiersze Leontii Flynn, Medbh McGuckian, Pauli Meehan, Sinéad Morrissey, Eilean Ni Chuilleanain i Nuali Ni Dhomhnaill. Większość z nich po raz pierwszy prezentowana w polszczyźnie (każda około dwudziestoma wierszami), choć od wydania książki niektóre z poetek zyskały w Polsce popularność: Ni Dhohmnaill otrzymała Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta, a Sinéad Morrissey – Nagrodę Literacką Europejski Poeta Wolności. Antologia ukazała się w 2012 roku nakładem Biura Literackiego.

W nagraniu tłumacz mówi o zróżnicowaniu języka sześciu poetek irlandzkich, wielowiekowej marginalizacji poezji kobiet w Irlandii i przekładzie jako pracy zawsze niedokończonej.  

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Książka Het meisje en de geleerde. Kroniek van twee verloren gewaande Rembrandts (Dziewczyna i uczony. Kronika dwóch Rembrandtów, które uważano za zaginione) holenderskiej autorki Gerdien Verschoor opowiada o tym, jak dwa znakomite obrazy Rembrandta (Dziewczyna w ramie obrazu oraz Uczony przy pulpicie) znalazły się na Zamku Królewskim w Warszawie. Co się z nimi działo przez ponad trzysta lat ich historii? Przez czyje ręce przechodziły? Dlaczego w pewnym momencie uznano je za zaginione? Jest to zarazem fascynująca i doskonale udokumentowana opowieść o pełnym pasji i oddania życiu hrabiny Karoliny Lanckorońskiej, pierwszej Polki będącej historykiem sztuki, która zachowała te obrazy dla potomności i była ich dysponentem do 1994 roku. Książka nie ukazała się jeszcze w Polsce, trwają poszukiwania wydawcy.

Alicja Oczko czyta fragment książki Gerdien Verschoor, przedstawia książkę oraz opowiada o tytanicznej pracy autorki, która wykonała ogromną kwerendę. 

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Po trzęsieniu jest tomem poetyckim poświęconym tragicznemu w skutkach trzęsieniu ziemi, które 6 kwietnia 2009 roku zniszczyło L’Aquilę i okolicę, w tym San Demetrio: miejscowość, z której wyemigrowali do Luksemburga rodzice autora niedługo przed jego urodzeniem. Jak mówi tłumacz Wawrzyniec Brzozowski, francuski w poezji Jeana Portante to „język wieloryb”: „Na oko francuski, ale trochę jakby inny – na podobnej zasadzie jak wieloryb, wieczny wędrowiec, ssak, który opuścił ziemię, wybierając oceany, podobny jest do ryby. Język jego poezji oddycha – jak sam mówi – włoskim i innymi językami, wśród których dorastał w Luksemburgu”. Jak pisze Jean Portante: „Kiedy 6 kwietnia 2009 roku w miejscu mego pochodzenia, moich korzeni, rozpadały się domy, zatrząsł się też ów język w języku. Domy w większości stoją, ale nie da się w nich mieszkać. Domy bez duszy. Domy-duchy. Cienie samych siebie. Od tamtej pory wpatrują się one w inne domy – otaczające wioskę domy z drewna, które oglądają je z zewnątrz. To tam schroniła się dusza. Po trzęsieniu pozostał język opuszczony przez język. Obnażone, obdarte korzenie, wpatrzone w miejsce, gdzie mieszkały tak długo”. Tom Po trzęsieniu został nominowany do Nagrody Literackiej Miasta Gdańska „Europejski Poeta Wolności” w 2020 roku.

Wawrzyniec Brzozowski opowiada o późnej karierze tłumacza, żarłoczności neofity, wielojęzyczności Luksemburga, podwójnych przynależnościach, ukrytym kodzie poezji i odnowie języka przez tych, którzy przychodzą z zewnątrz.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Najpopularniejsza słowacka książka ostatnich lat, za którą autor otrzymał w 2009 roku Europejską Nagrodę Literacką, a w 2014 roku autor i tłumacz odebrali Literacką Nagrodę Europy Środkowej „Angelus”. Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej) Pavla Rankova to „epicka wizja Europy Środkowej, która – jak wszystko w tym miejscu świata – jest zarazem okrutna, dramatyczna, śmieszna i pełna absurdu”, jak pisała Olga Tokarczuk. Pierwszego września 1938 roku na basenie w Levicach (Czechosłowacja) trzech przyjaciół z jednej klasy – Czech Jan, Węgier Peter i Żyd Gabriel – organizuje zawody w pływaniu. Zwycięzca będzie mógł ubiegać się o względy koleżanki z klasy, Słowaczki Márii. Rywalizacja tych trzech potrwa przez kolejnych 30 lat. Bohaterowie dorastają, w ich życie wkraczają polityka i historia XX wieku. Polski przekład książki został wydany w 2013 roku przez wydawnictwo Książkowe Klimaty w serii Słowackie Klimaty.

W dzisiejszym odcinku tłumacz Tomasz Grabiński czyta fragment książki i opowiada o wyzwaniach związanych z tłumaczeniem książki wielojęzycznej i wielokulturowej.

Tomasz Grabiński jest tłumaczem ze słowackiego i czeskiego, absolwentem filologii słowackiej na Uniwersytecie Jagiellońskim i menedżerem kultury. Był wicedyrektorem Instytutu Polskiego w Bratysławie i II sekretarzem Ambasady RP na Słowacji. Obecnie pracuje jako bibliotekarz w Miejskiej Bibliotece Publicznej we Wrocławiu. W 2014 roku został laureatem Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus za przekład powieści słowackiego autora Pavla Rankova Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej).

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Elegie poszukiwacza muszli. Elegie del cercatore di conchiglie, tomik Renata Gabrielego wydany w 2019 roku przez wydawnictwo Austeria z przedmową Jarosława Mikołajewskiego, to poemat o podróży do wnętrza: zapis doświadczenia poety, z którego wyłaniają się ogólne refleksje o człowieczeństwie. 

Zofia Anuszkiewicz, jedna z autorek przekładu (obok Lucii Pascale) opowiada o wymagającej poezji Renata Gabrielego i jej wyrafinowanej symbolice, osadzając ją w kontekście klasycznego europejskiego kanonu. 

Zofia Anuszkiewicz to tłumaczka z języka włoskiego, przekładała ks. Luigiego Giussaniego i Juliana Carrona, Renata Gabrielego, Edoardo Nesi, Diego Zandela i innych. Laureatka – wraz z Lucią Pascale – Nagrody Literackiej im. Leopolda Staffa za przekład poetycki.

Lucia Pascale to tłumaczka z włoskiego i na włoski. Ukończyła polonistykę i rusycystykę na Uniwersytecie „L’Orientale” w Neapolu, obroniła doktorat na Wydziale Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego na podstawie rozprawy o Pamiętniku z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

W antologii Współczesna dramaturgia ukraińska. Od A do Ja, wydanej w 2018 roku przez Agencję Dramatu i Teatru w wyborze i przekładzie Anny Korzeniowskiej-Bihun oraz opatrzonej napisanym przez nią wstępem, zamieszczono następujące utwory: Chwała bohaterom (Pawło Arje), Przez skórę (Natalia Błok), Polarnicy (M. Masza Wakuła), Dźwięki i głosy (Ołeksandra Hromowa), Białofartuszność (Tetiana Kycenko), Studnia (Dima Łewycki), Czas na pilates (Olga Maciupa), Gdzieś i około (Anna Jabłonska).

W dzisiejszym odcinku tłumaczka opowiada o swojej pracy nad tworzeniem antologii oraz zmianach dokonujących się we współczesnej dramaturgii ukraińskiej, m.in. z powodu trwającej wojny.

Anna Korzeniowska-Bihun to tłumaczka literatury ukraińskiej oraz filmów w języku ukraińskim, białoruskim, rosyjskim i angielskim, doktor nauk humanistycznych, absolwentka Wydziału Wiedzy o Teatrze Akademii Teatralnej w Warszawie (1997) i Katedry Ukrainistyki Wydziału Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego (2004).

W I tomie Dramatów Thomasa Bernharda, wydanym właśnie przez wydawnictwo Czytelnik, znalazły się trzy sztuki: Siła przyzwyczajenia, Minetti. Portret artysty z czasów starości i Przed odejściem w stan spoczynku. Komedia o duszy niemieckiej – dwie pierwsze w tłumaczeniu Moniki Muskały, ostatnia w tłumaczeniu Danuty Żmij-Zielińskiej. Pozornie różne, mają jeden wspólny mianownik – jest nim gra i mistyfikacja. Raz chodzi o inscenizowanie artystycznej klęski, powtarzanej rytualnie przez trupę muzycznych dyletantów, to znowu o śmierć zapomnianego, niegdyś podobno wielkiego aktora, który postanawia odejść w masce króla Leara, wreszcie o kazirodczo-teatralne rytuały rodzinne odprawiane raz do roku ku czci Himmlera. Na okładce maska z gazy – ni to pandemiczna, ni to teatralna. Tragiczna.

W nagraniu tłumaczka opowiada o tym, co łączy trzy pozornie różne sztuki zebrane w pierwszym tomie Dramatów Thomasa Bernharda, mistrza autoinscenizacji, a także czyta fragment monologu Minettiego ze sztuki Minetti, napisanej przez Bernharda dla Bernharda Minettiego (od 8’46”).

Monika Muskała to nagradzana tłumaczka literatury niemieckojęzycznej, eseistka, dramatopisarka, dokumentalistka. Tłumaczyła Thomasa Bernharda, Elfriede Jelinek, Wernera Schwaba, Heinera Müllera, Franka Wedekinda, Ödöna von Horvatha. W 2019 r. wyróżniona nagrodą im. Karla Dedeciusa za całokształt twórczości translatorskiej. Za esej Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia (Ha!Art, 2016) otrzymała Górnośląską Nagrodę Literacką Juliusz i nagrodę „Literatury na Świecie”. Książka była również nominowana do Nagrody Nike i Nagrody Literackiej Gdynia. Z siostrą Gabrielą pisze sztuki teatralne pod pseudonimem Amanita Muskaria: Podróż do Buenos Aires (2001), Daily Soup (2007), Cicha noc (2016) i Tożsamość Wila (2017). Wykładowczyni w łódzkiej Szkole Filmowej. Z Andreasem Horvathem zrealizowała kilka filmów dokumentalnych, m.in. nagrodzony w Karlovych Varach Views of a Retired Night Porter (2006).

Leksykon światła i mroku Simona Strangera w przekładzie Katarzyny Tunkiel ukazał się w czerwcu 2020 roku nakładem Wydawnictwa Literackiego. Ta zaskakująca formalnie powieść traktuje o losach żydowskiej rodziny żony autora i życiu jednego z największych norweskich zbrodniarzy wojennych, które łączy w zdumiewający sposób pewna willa na obrzeżach śródmieścia Trondheim. Stranger kreśli obraz jasnych i ciemnych stron ludzkiej natury, badając historię domu, w którym jako dziecko mieszkała jego teściowa, a gdzie kilka lat wcześniej dokonywano egzekucji.

Katarzyna Tunkiel (ur. 1985) – tłumaczka literatury norweskiej, skandynawistka, literaturoznawczyni. Absolwentka filologii norweskiej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza. Autorka ponad trzydziestu przekładów, wśród których znajdują się m.in. teksty kilkorga czołowych współczesnych pisarzy norweskich – Carla Frodego Tillera, Kjersti Annesdatter Skomsvold i Torego Renberga – oraz liczne książki dla dzieci. Mieszka w Norwegii i pracuje na Uniwersytecie w Stavanger.

Uhonorowany w 2018 roku Nagrodą Europejski Poeta Wolności tomik Wolność Islandki Lindy Vilhjaálmsdóttir to poemat, właściwie traktat poetycki, na który składają się prolog i trzy części. Opowiada o zagładzie świata, jaki znamy. Stworzyliśmy świat dobrobytu, mnożymy wszystko. Pomnażamy nawet wolność do… harówki. Wszystko, co człowiek robi, prowadzi do przesady. Wolność powstawała przez pięć lat, a jej pomysł powstał w następstwie kryzysu, w jakim znalazł się świat, a w szczególności Islandia w roku 2009. Prolog opowiada o tym, co stworzyliśmy, pierwsza część – co zaprzepaściliśmy, druga część to podróż do źródeł, do Ziemi Świętej, a trzecia – że daliśmy sobie radę, ale znów zmierzamy ku katastrofie.

W tym odcinku tłumacz opowiada w zarysie o literaturze islandzkiej i pięknie czyta m.in. fragmenty z tomiku Lindy Vilhjaálmsdóttir (Prolog, 7’26” — Część I, 8’34” — podróż do Ziemi Świętej, 10’11”).

Jacek Godek (ur. 1958) jest nagradzanym tłumaczem z języka islandzkiego. Dorastał w stolicy Islandii i tam w wieku 14 lat przygotował pierwszy opublikowany przekład wierszy Islandzkiego poety romantycznego Jónasa Hallgrímssona. Ukończył też Studium Aktorskie przy Teatrze Wybrzeże w Gdańsku i przez bez mała dwadzieścia lat był aktorem scen trójmiejskich i sceny białostockiej, a pod koniec lat 90. odszedł z zawodu aktora, by zająć się m.in. dziennikarstwem jako korespondent islandzkiej telewizji. Prowadzi stronę e-sagi.pl, na której udostępnia własne przekłady dawnej literatury islandzkiej od średniowiecza po XIX w.

Wydany w 2015 roku tomik poezji Tobie wolno Zwiada Ratianiego został nominowany w 2020 roku do Nagrody Literackiej Europejski Poeta Wolności.

Zwiad Ratiani jest niezwykle ważną postacią i głosem w toczącym się obecnie w Gruzji ----more----dyskursie, który towarzyszy procesowi zmian w systemie wartości. Zmiany te dotyczą zarówno granic wolności osobistej, twórczej, obyczajowej i religijnej, jak i relacji państwo-jednostka. Jego poezja obraca się wokół fundamentalnych pytań o funkcję człowieka we współczesnym świecie i bardzo intensywnie poszukuje recepty na godną egzystencję w rzeczywistości zdominowanej przez różne formy agresji. 

Magda Nowakowska – tłumaczka literatury gruzińskiej i polskiej, menadżerka kultury, specjalizuje się w tradycyjnym gruzińskim wielogłosie. Od 20 lat mieszka w Gruzji. Za tłumaczenia gruzińskiej literatury była dwukrotnie nominowana do prestiżowej nagrody literackiej Saba. Na co dzień pracuje jako ekspert do spraw komunikacji w misji ONZ w Tbilisi.

W nagraniu opowiada w swoim ogrodzie w Tbilisi o żyjącym na emigracji autorze i perypetiach związanych z przekładem, a także czyta wiersz Zwiada Ratianiego “Lepsza przyszłość” (od 3’39”).

W nagraniu wykorzystano utwór dostępny na licencji Creative Commons: Dream Machine, Ratatouille (link).

Tomik wierszy Wielkanoc Ingi Gaile to jedna z najgłośniejszych książek poetyckich na Łotwie ostatnich lat. Gaile jest nie tylko poetką, ale także autorką prozy i dramatów, feministką i stand-uperką, orędowniczką wolności – barwną postacią w łotewskim świecie kultury. Niektóre wiersze z niniejszego tomu zaskakują aktualnością, niemal publicystycznym zacięciem, trafnymi aluzjami do wydarzeń na świecie i w rodzimym kraju autorki. Inne – wręcz przeciwnie: są refleksyjne, autobiograficzne, stawiają pytania egzystencjalne i poszukują odpowiedzi na nie.

Agnieszka Smarzewska, polska tłumaczka Gaile, opowiada o pracy nad przekładem, a także czyta cztery przejmujące wiersze z tomiku Wielkanoc: — 00:30 Do kamieni — 04:58 Jesień damasceńska — 08:05 Prezent od ciebie — 10:28 Medytacja.

Powieść Inni niż my fińskiego pisarza Tommiego Kinnunena (ur. 1973) to po części rozwinięcie, a po części kontynuacja jego debiutanckich Czterech Dróg (W.A.B. 2015, tłum. Sebastian Musielak), które fińska krytyka uznała za ----more---- „jeden z najważniejszych debiutów dekady”.

Sebastian Musielak, nagradzany tłumacz z języków: fińskiego i angielskiego, wprowadza nas do świata książki.

Polacy mają pewien obraz czasów dyktatora Ceaușescu, lecz niewiele wiedzą na temat jeszcze potworniejszych lat stalinizmu w Rumunii. W nagraniu audio Radosława Janowska-Lascar opowiada o fenomenie powieści Luciana Dana Teodoroviciego Matei Brunul (wydanej w Rumunii w 2011, a w Polsce w 2014 roku przez wydawnictwo Amaltea) i osadza ją w kontekście rumuńskiej historii najnowszej.

Radosława Janowska-Lascar to absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i doktor nauk humanistycznych Uniwersytetu Aleksandra Jana Cuzy w Jassach (Rumunia), tłumaczka literatury polskiej na język rumuński i literatury rumuńskiej na język polski, członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

Odcinek jest niewielką częścią wystawy "Portrety przekładu" przygotowanej na Międzynarodowy Dzień Tłumacza 2020. Więcej materiałów można znaleźć na stronie - portrecie.

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków.

Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License). Grafika w nagłówku strony podcastu: JT Davis (Black Background) na Flickr.com (licencja CC).

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

Sinéad Morrissey to znana brytyjska poetka z Północnej Irlandii, zdobywczyni m.in. T.S. Eliot Prize. W dzisiejszym odcinku tłumaczka i przekładoznawczyni Magda Heydel opowiada o twórczości poetki i jej tomiku O równowadze oraz czyta poruszający wiersz “Jętka” we własnym przekładzie (od 6’34”).

Tomik został wyróżniony w 2017 roku prestiżową nagrodą Forward Prize for Poetry, a w 2020 roku jego polski przekład autorstwa Magdy Heydel (O równowadze) zdobył Nagrodę Literacką Miasta Gdańska "Europejski Poeta Wolności".

W dzisiejszym odcinku Justyna Czechowska opowiada o przetłumaczonej przez siebie książce Zapach mężczyzny Agnety Pleijel: autobiograficznej opowieści o młodości, w której studiuje, czyta, zatraca się w lekturze Poego, szwedzkiej poezji i antropologii Malinowskiego, mieszka w ponurym pokoju z łazienką w piwnicy, pije hektolitry herbaty i pali papierosa za papierosem. Ogląda zmieniający się świat lat sześćdziesiątych, wreszcie rodzi córkę i wydaje pierwszą książkę. Ta "najpiękniejsza i najmądrzejsza książka o stawaniu się człowiekiem" w Polsce ukazała się w 2017 roku nakładem wydawnictwa Karakter.

Justyna Czechowska to nagradzana tłumaczka z języka szwedzkiego, współzałożycielka Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, od 2015 r. współtworzy również program festiwalu „Odnalezione w tłumaczeniu”.

Brawurowa, prowokacyjna powieść Moravagine Blaise’a Cendrarsa opublikowana została w roku 1926 przez wydawnictwo Grasset. W Polsce wydał ją pod tytułem Morawagin PIW w 1995 roku, a wznowiło w 2005 roku wydawnictwo Noir sur Blanc.

Narrator powieści, świeżo upieczony psychiatra, poznaje w szwajcarskiej klinice Morawagina, ostatniego potomka króla Węgier. Zafascynowany ----more----postacią tego niebezpiecznego szaleńca, pomaga mu w ucieczce i tak rozpoczyna się ich niezwykła wędrówka przez świat, podczas której poznają rosyjskich terrorystów z czasów rewolucji 1905 roku i amerykańskich Indian. „Iskrząca się masa poetycka, dedykowana archipelagom bezsenności”, napisał o Morawaginie Henry Miller, przyjaciel Blaise’a Cendrarsa.

Przedstawiamy spotkanie z Maryną Ochab, tłumaczką niedawno wznowionej i poprawionej powieści Raymonda Queneau Zazi w metrze (nagroda"Literatury na Świecie" w 2005 roku). Tłumaczce sekundował Tomasz Swoboda, tłumacz i literaturoznawca, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, autor posłowia do nowego wydania książki.

Spotkanie odbyło się 2 marca 2020 roku w Nowym Teatrze w Warszawie. Poprowadził je Piotr Kieżun, szef działu recenzji książkowych "Kultury Liberalnej". Do rozmowy dołączyli również m.in. red. Anna Wasilewska ("Literatura na Świecie") oraz Jan Gondowicz (eseista, literat i tłumacz). 

Fragmenty książki czytał Tomasz Nosiński, aktor teatru Studio.

Prezentujemy spotkanie, które odbyło się 7 marca 2020 roku w ramach Poznańskich Targów Książki pod patronatem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury: Kinga Piotrowiak-Junkiert (przewodnicząca oddziału zachodniego STL) rozmawiała z dwojgiem członków Stowarzyszenia, Ewą Rajewską i Krzysztofem Majerem.

dr hab. Ewa Rajewska to literaturoznawczyni, translatolożka i tłumaczka, kierowniczka specjalności przekładowej, prowadzonej na studiach II stopnia w Instytucie Filologii Polskiej UAM w Poznaniu, a także opiekunka „Przekładni” – Naukowego Koła Przekładowego UAM. Tłumaczyła m.in. Hanifa Kureishi, Alana Bennetta, D.J. Enrighta czy Kennetha Burke’a.

dr Krzysztof Majer tłumaczył m.in. Allena Ginsberga i Jacka Kerouaca (dwa tomy korespondencji, Czarne 2012 i 2014) czy Michaela Chabona. Pracuje jako adiunkt w Zakładzie Literatury i Kultury Północnoamerykańskiej na Uniwersytecie Łódzkim. Dwukrotnie otrzymał nagrodę Literatury na Świecie: w 2015 r. za przekład Listów Allena Ginsberga i w 2017 r. za przekład Depesz Michaela Herra (nominowany w tym samym roku do Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego oraz do Nagrody Literackiej Gdynia). Jest członkiem zarządu Zachodniego Oddziału Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

---

Prezentujemy spotkanie, które odbyło się w marcu 2020 roku w ramach Poznańskich Targów Książki pod patronatem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury: Kinga Piotrowiak-Junkiert (przewodnicząca oddziału zachodniego STL) rozmawiała z dwojgiem członków Stowarzyszenia, Agnieszką Matkowską (język buriacki) i Sebastianem Musielakiem (język fiński).

---

4 marca 2020 roku w warszawskim Teatrze Collegium Nobilium podczas "Urodzin Ryszarda Kapuścińskiego" została wręczona nagroda dla Ole Michaela Selberga - tłumacza Ryszarda Kapuścińskiego na język norweski.

Ten "norweski" wieczór Nagrody poprowadził Remigiusz Grzela. Fragmenty poezji i prozy czytała Krystyna Czubówna, gratulacje złożył JE Ambasador Norwegii Olav Myklebust, a laudację na cześć laureata wygłosił prof. Lech Sokół.

Współorganizatorem "Urodzin Ryszarda Kapuścińskiego" było Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury.

---

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.

"Orientuj się w przekładzie: Chiny" to czwarte spotkanie z cyklu poświęconego przekładom literackim z języków Azji i Afryki.

Tematem dzisiejszego spotkania są Chiny: najludniejszy kraj świata i jeden z najważniejszych ośrodków współczesnej globalnej gospodarki, nuklearne mocarstwo z własnym programem kosmicznym, a zarazem dyktatura borykająca się z fatalną opinią jeśli chodzi o prawa mniejszości i swobody obywatelskie.

Yan Lianke „Sen wioski Ding”, tłum. Joanna Krenz

red. Lidia Kasarełło, „Kamień w lustrze. Antologia literatury chińskiej XX i XXI wieku”

Wu Ming-yi, „Człowiek o fasetkowych oczach”, tłum. Katarzyna Sarek

Ng Kim Chew, „Deszcz”, tłum. Katarzyna Sarek

Yan Lianke, „Kroniki Eksplozji”, tłum. Joanna Krenz

Wang Xiaobo, „Miłość w czasach rewolucji”, tłum. Katarzyna Sarek

Shen Fu, „O upływającym życiu. Opowieść w sześciu rozdziałach”

Yu Hua, „Żyć!”, tłum. Katarzyna Sarek

Mo Yan „Żaby”, tłum. Małgorzata Religa

Serdecznie polecamy.

Nakładem łódzkiego wydawnictwa Officyna ukazał się kolejny tom cyklu W poszukiwaniu utraconego czasu Marcela Prousta: W cieniu rozkwitających dziewcząt w nowym przekładzie Wawrzyńca Brzozowskiego.

26 lutego 2020 roku Piotr Kieżun rozmawiał z tłumaczem w warszawskim Institut Français o pracy nad przekładem, cechach pisarstwa Prousta, a także o wcześniejszym przekładzie tej samej książki autorstwa Tadeusza "Boya" Żeleńskiego.

---

Nakładem łódzkiego wydawnictwa Officyna ukazały się zebrane dramaty Antona Czechowa w nowym przekładzie Agnieszki L. Piotrowskiej, tłumaczki literatury rosyjskiej (m.in. Wiktora Jerofiejewa, Nikołaja Gogola, Aleksandra Puszkina, Iwana Wyrypajewa, Nikołaja Kolady, Jewgienija Griszkowca, Wasilija Sigariewa, braci Presniakow, Pawła Priażko i innych), laureatki Nagrody Stowarzyszenia Autorów ZAIKS za wybitne osiągnięcia w dziedzinie przekładu literatury rosyjskiej na język polski.

O stylistycznych inspiracjach i komplikacjach związanych z tłumaczeniem na nowo utworów tak mocno wrośniętych w polską kulturę literacką rozmawiał z tłumaczką Łukasz Drewniak. Spotkanie odbyło się 17 grudnia 2019 roku w krakowskiej kawiarnio-księgarni De Revolutionibus.

---

W dzisiejszym odcinku o Bolesławie Leśmianie jako tłumaczu i jako poecie tłumaczonym – spotkanie z redaktorkami książki naukowej Leśmian w Europie i na świecie wydanej przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego zorganizowane z okazji 143 urodzin poety w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie.

Dr hab. Żaneta Nalewajk i Magdalena Ukrainets (d. Supeł) opowiedziały o wybranych przekładach Leśmianowskiej twórczości literackiej i różnych inspiracjach literackich Leśmiana, jego własnych przekładach oraz tłumaczeniach jego wierszy na języki obce.

Więcej o informacji o książce znajdziesz tutaj.

Oprócz tego na początku odcinka można usłyszeć krótki fragment ballady "Świdryga i Midryga" w ukraińskim przekładzie Marianny Kijanowskiej, a na końcu rosyjski przekład wiersza "Zwiewność", którego autorem był Anatolij Gieleskuł (Анатолий Михайлович Гелескул).

---

"Orientuj się w przekładzie: Mongolia" to trzecie spotkanie z cyklu poświęconego przekładom literackim z języków Azji i Afryki.

Dzisiejszy temat jest tyleż interesujący, co mało znany. Ludy mongolskie mieszkają na ogromnym obszarze w Republice Mongolii (pięć razy większej od Polski, ale zamieszkanej przez nieco ponad 3 mln mieszkańców), w Chinach, gdzie w Regionie Autonomicznym Mongolii Wewnętrznej mieszka ich nawet więcej niż w Republice Mongolii (!), jak również w Rosji, gdzie żyją ludy mongolskie (m.in. Buriaci czy Kałmucy).

Historia Mongołów to nie tylko słynne najazdy epoki średniowiecza, ale także utworzenie jednego z największych imperiów w historii, bogata kultura oralna oraz współczesna państwowość, kultura i literatura, na którą wpływ wywarły i wywierają kultury europejskie (m.in. rosyjska) i azjatyckie (m.in. tybetańska, indyjska, chińska, koreańska czy japońska).

W dzisiejszym odcinku prezentujemy nagranie wystąpienia Wojciecha Charchalisa, tłumacza z języków portugalskiego i hiszpańskiego, członka Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury i autora ponad 60 przekładów książkowych, m.in. żywo dyskutowanego tłumaczenia klasyki światowej powieści El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha Miguela de Cervantesa (Przemyślny szlachcic don Kichot z Manczy, Rebis, 2014).

Podczas spotkania ze studentami Instytutu Filologii Romańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego Wojciech Charchalis opowiadał o realiach pracy w zawodzie, własnym podejściu do tłumaczenia Don Kichota i wielu innych sprawach.   

Rozmowę przeprowadził Marcin Kurek. 

Spotkanie odbyło się 10 grudnia 2019 r.

Odcinek z cyklu "Przy winie o tłumaczeniu: Stół widzialnego tłumacza", w którym tłumacze opowiadają o zmaganiach z problemami napotykanymi w przekładzie. 

Na spotkaniu, które odbyło się 20 stycznia 2019 roku, Agata Kozak opowiedziała o problematycznej sytuacji, kiedy wizja zleceniodawcy jest inna niż wizja tłumaczki, i o próbach jej rozwiązania.

W żywej dyskusji udział wzięli: Dorota Konowrocka-Sawa, Gwido Zlatkes, Aga Zano, Piotr Szymczak, Irena Makarewicz, Katarzyna Markowska, Katarzyna Rosłan, Łukasz Witczak. 

Prezentujemy spotkanie na temat kształtowania wizerunku i widzialności tłumaczy i tłumaczek literackich, prywatnych i zawodowych archiwów, a także trudności związanych z kontaktami środowiska naukowego z tłumaczami i opinią publiczną. Przy okazji rozmowa ciekawie zahacza o kulisy polskiego życia literackiego w XX w. 

Panelistami byli dr Agnieszka Brockmann, prof. dr hab. Bożena Chołuj, pani Dorota Dziedzic, dr hab. Markus Eberharter i prof. dr hab. Karol Sauerland.

Pretekstu do rozmowy dostarczyło wydanie nowego numeru czasopisma OderÜbersetzen. Polsko-niemiecki rocznik translatorski poświęconego postaci Karla Dedeciusa (1921-2016) i zatytułowanego „Karl Dedecius we wspomnieniach i interpretacjach”.

Każdy z numerów dostępnego również w internecie pisma zawiera teksty dotyczące tłumaczenia jako sztuki językowej, jako sposobu na życie, i obiektu badawczego. Są to tłumaczenia, analizy tłumaczeń, portrety tłumaczy i tłumaczek, wywiady z nimi, próby tłumaczeń z warsztatów, translatorskie pojęcia fachowe i bibliografia tłumaczonych tekstów.

Spotkanie odbyło się 20 listopada 2019 roku.

Organizacja: Goethe-Institut w Warszawie Partner: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Patronat: Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury

 ---

Czy Niemcy piszą amerykańskie bestsellery? Dlaczego niemieckie powieści nie rozgrywają się w Niemczech, a ich autorzy nazywają się jak gwiazdy Hollywood? Tajniki popularnych powieści wydawanych za naszą zachodnią granicą próbowały rozwikłać doświadczone tłumaczki: Paulina Filippi–Lechowska, Ewa Kochanowska i Anna Makowiecka–Siudut. 

Ewa Kochanowska: Tłumaczka języka niemieckiego. Tłumaczy zarówno literaturę piękną (m.in. Wilgotne miejsca Charlotte Roche, 1913. Rok przed burzą Floriana Illiesa, Całe życie i Trafikant Roberta Seethalera, Bella Germania Daniela Specka), jak i popularnonaukową, m.in. książki Petera Wohllebena z Sekretnym życiem drzew na czele, czy np. Kompas dietetyczny Basa Kasta. Zajmuje się także przekładem tekstów naukowych, przede wszystkim z dziedziny historii sztuki. Doktor nauk humanistycznych, wykładowczyni na Studiach Podyplomowych Dla Tłumaczy UJ, tłumaczka przysięgła języka niemieckiego.

Paulina Filippi-Lechowska: Absolwentka Uniwersytetu Wiedeńskiego, stypendystka rządu Republiki Austrii i Instytutu Janineum. Od 2004 roku tłumaczka i recenzentka w wydawnictwach Jedność, W Drodze, Nasza Księgarnia, Ossolineum, Otwarte, Publicat, Esprit, WAM, Znak. Przekłada prozę, literaturę dla dzieci i młodzieży, wspomnienia, książki popularnonaukowe, poradniki. Przełożyła blisko 30 publikacji. Mieszka pod Wrocławiem.

Anna Makowiecka-Siudut: Absolwentka germanistyki na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Tłumacz przysięgły j. niemieckiego od ponad 30 lat. Tłumaczy powieści historyczne, sagi rodzinne, kryminały i thrillery, poradniki, przewodniki, albumy popularno-naukowe, książki dla dzieci i wiele innych. Za sukces uważa tłumaczenie książki Radka Knappa Podróż do Kalina – literackiej przestrogi, nawiązującej do słynnego „Edenu” Stanisława Lema, z którym przyjaźnił się autor. Ma na swoim koncie trzydzieści pozycji dla różnych wydawnictw.

Spotkanie odbyło się w ramach 23. Międzynarodowych Targów Książki w Krakowie (24-27 października 2019).

Dyskusję moderowała Dobromiła Jankowska, absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego (filologia angielska i filologia polska), nauczycielka, tłumaczka literatury angielskiej m.in. dla wydawnictw Pauza, Agora, Czarne, Marginesy, W.A.B., Książnica, Wydawnictwa Dolnośląskiego. Od czternastu lat koordynuje prace związane z festiwalem Opowiadania we Wrocławiu. Współpracowała przy organizacji Wrocławskich Targów Dobrych Książek i targów książki dla dzieci Dobre Strony. W 2009 roku jurorka konkursu na najlepszy zbiór opowiadań im. Franka O’Connora (Cork, Irlandia), jednej z najbardziej prestiżowych nagród literackich na świecie. Obecnie kierownik Gabinetu Literackiego im. Tadeusza Różewicza we wrocławskim Muzeum Pana Tadeusza (Ossolineum). Z angielskiego na polski przełożyła prawie siedemdziesiąt książek, m.in. Jej ciało i inne strony Carmen Marii Machado (2018), Instrukcję dla pań sprzątających Lucii Berlin (2017) i Legendę o samobójstwie (2018) Davida Vanna.

W dzisiejszym odcinku prezentujemy zapis spotkania w Salonie Tłumacza, na którym świętowaliśmy angielskie wydanie utworów pisarza, poety i tłumacza Aleksandra Wata (1900-1967), którego wybór pism ukazał się w amerykańskim wydawnictwie jako Against the Devil in History: Poems, Short Stories, Essays, Fragments w przekładzie Gwidona Zlatkesa i Ann Frenkel (działających pod pseudonimem "Frank L. Vigoda").

Ann zaśpiewała szereg własnych kompozycji do wierszy polskich autorów w angielskim przekładzie. Razem z Gwidonem opowiedzieli także o historii projektu i wspólnej pracy nad przekładem.

Spotkanie odbyło się 6 stycznia 2019 roku w Warszawie.

---

W dzisiejszym odcinku prezentujemy debatę pod tytułem Język a płeć i kultura, którą w ramach Europejskiego Dnia Języków zorganizował Goethe-Institut Warschau.

W tym dniu Goethe-Institut wraz z Przedstawicielstwem Komisji Europejskiej w Polsce i innymi europejskimi instytutami kultury zrzeszonymi w EUNIC organizuje od kilku lat debaty na temat języka i zmian kulturowo-społecznych. W tym roku tematem są związki języka z płcią i kulturą: jak język, poprzez gramatykę, składnię i leksykę, odzwierciedla i określa role oraz formy społeczne, a także czy język to wyłącznie poprawność gramatyczna, czy również manifest poglądów. W panelu udział wzięły:

dr Sylwia Chutnik, pisarka, publicystka, wielokrotnie wyróżniana aktywistka

prof. UW dr hab. Agnieszka Graff, amerykanistka, literaturoznawczyni i publicystka

dr Małgorzata Anna Maciejewska, wykładowczyni Gender Studies w Instytucie Badań Literackich PAN i publicystka 

prof. Cecilia Robustelli, członkini Accademia della Crusca

Rozmowa odbyła się 26 września 2019 roku. W imieniu gospodarzy obecnych powitała Iwona Kuczkowska, a spotkanie poprowadzili Anna Sańczuk i Maciej Ulewicz. Prof. Robustelli zjawiła się na debacie na zaproszenie Włoskiego Instytutu Kultury.

Tłumaczenie uwag prof. Robustelli (za które jesteśmy wdzięczni Annie Osmólskiej Mętrak):

07:39

Sytuacja językowa we Włoszech jest podobna do polskiej, bo i tutaj występuje rodzaj gramatyczny (męski i żeński). „Doktor” w rodzaju męskim to dottore, zaś w żeńskim również mamy dwie formy: dottora lub dottoressa. Można by długo rozprawiać na temat wyboru między tymi formami, ale powiem tylko krótko, że rozpowszechniona jest forma dottoressa, a nie dottora, która dawniej istniała w języku włoskim, zanim stopniowo wyparła ją dottoressa. Zatem panuje zgoda, że w stosunku do kobiet należy używać form żeńskich. W tym przypadku preferujemy formę rozpowszechnioną (dottoressa) i pozwalamy jej się utrwalić.

13:42

Poruszono tu dwa problemy, które postaram się streścić. Kwestia pierwsza: czy język odzwierciedla zmiany społeczne, a zmiany społeczne znajdują odzwierciedlenie w języku? Jeśli chodzi o język włoski – rzeczywistość, kulturę, historię kraju – kobiety przebyły długą drogę w kwestiach społeczno-kulturalnych (zwłaszcza w ostatnich 50 latach), co pociągnęło za sobą zmiany w używaniu języka oraz stosowaniu form żeńskich na określenie kobiecych zawodów. Język to odzwierciedla, bo coraz częściej używa się form rodzaju żeńskiego, również w odniesieniu do terminów określających role instytucjonalne albo zawody prestiżowe. W języku włoskim zawsze znane były takie wyrazy jak „służąca”, „robotnica”, „sprzedawczyni”, czy „pokojówka”, ale nadal panuje niechęć wobec takich słów jak „inżyniera”, „chirurżka”, „adwokatka” i tak dalej. Problemem dotyczy najwyżej kilkunastu tego rodzaju nazw; co do instytucji, istnieje opór wobec uznania w języku „ministry”, „burmistrzyni”, „doradczyni”, ewentualnie formy te przyjmują się bardzo wolno. Także w telewizji zdarzało się, że kobiety mające wpływowe role polityczne prosiły, aby ich nie określać formami żeńskimi. Moim zdaniem jako lingwistki jest to prośba nieuzasadniona.

Nie można mówić „Proszę się tak do mnie nie zwracać” z wielu powodów. I to jest ta pierwsza kwestia: w języku włoskim obraz ewolucji społecznej kobiet znajduje tylko częściowe odzwierciedlenie, bo to długa droga, a jak zauważyła przedmówczyni, uzus językowy to nie tylko kwestia gramatyki. W języku niczego się nie narzuca. W Accademia della Crusca nie chcemy narzucać języka, ale chcemy dać precyzyjne sugestie. W tej kwestii mówimy, że zaleca się używanie form żeńskich.

Druga poruszona kwestia dotyczyła tego, czy istnieją jeszcze jakieś różnice dotyczące tego, jak języka używają kobiety, a jak mężczyźni — różnice, które stawiają kobiety na gorszej pozycji. Takie różnice istnieją, również w języku włoskim, choć w takim czy innym stopniu pojawiają się we wszystkich językach i mają początek w kulturze i społeczeństwie, a ściślej w narzuconej kobietom (we Włoszech i nie tylko) kulturze milczenia, kulturze wykluczenia z edukacji. Kobiety nie potrafiły przemawiać, nie umiały czytać, nie wiedziały, jak uczestniczyć w dyskusji. Dlatego wytworzyły styl wypowiedzi cechujący się niezdecydowaniem, wahaniem: „być może”, „za pozwoleniem”, „przepraszam, nie jestem pewna, czy dobrze mówię”, „może pan będzie o tym wiedział lepiej ode mnie” – takie wtrącenia przypominają nam o czasach (nie całkiem minionych), kiedy kobieta znajdowała się poza nawiasem grona aktywnych podmiotów społecznych, a jedynie była biernym przedmiotem, czego ślady istnieją nadal.

18:54

Pojawiły się nowe słowa, które weszły do języka włoskiego, ale także do innych języków (jestem pewna, że to samo dzieje się w języku polskim) na przykład ze świata technologii i stało się to na pstryknięcie palcem, w jednej chwili. Dlatego dzisiaj mówimy po włosku scaricare w sensie „ściągania plików”. Scaricare oznacza „ściąganie”, ale w sensie rozładunku, zdjęcia czegoś z ciężarówki. Jednak dzisiaj nikt już nie zakłada, że wyraz scaricare oznacza „zdjąć paczkę i gdzieś ją odłożyć czy zabrać”. Każdy uznaje, że oznacza to „pobierz plik” — takie ma znaczenie.

Zatem mamy nowe słowa techniczne. Jednak tych kilkanaście terminów w formie żeńskiej — nie. Nie dla „inżyniery”, nie dla „ministry”, nie dla „chirurżki”, nie dla „burmistrzyni”, nie dla „adwokaty”. Dlaczego? Bo kryje się za tym coś więcej: istniejąca kultura patriarchalna (że użyję tego terminu), która pozostaje żywa w naszym kraju.

Akurat w ostatnich dniach zajęto krytyczne stanowisko wobec wywiadu telewizyjnego, w którym prowadzący użył bardzo seksistowskiego języka wobec kobiety. Język był seksistowski nie dlatego, że dziennikarz używał form męskich, ale dlatego, że bagatelizował ryzyko przemocy wobec kobiet. Dziennikarz mówił: „Ale przecież on pani nie zabił”, „Ale on był bardzo zakochany, więc nie zrobił nic złego”. Użył innego rodzaju języka, w którym ujawniła się kultura. Potrzeba nam zatem przemiany kulturowej.

26:30

Chciałam wrócić do sformułowania, które wypowiedziała zdaje się moja przedmówczyni, o wahaniu, z jakim kobiety odnoszą się do używania wobec nich form żeńskich (przy czym „wahanie” jest tu eufemizmem, w rzeczywistości chodzi o ich odrzucenie), bo zjawisko to jest we Włoszech bardzo silne. Dla kobiet na stanowiskach instytucjonalnych ma to pewien aspekt polityczny – nie będę teraz w to wchodzić, ale krótko zaznaczę, że włoska prawica i lewica różnią się podejściem w tej kwestii. Ale sądzę, że u podłoża tej postawy u kobiet, które zajmują eksponowane stanowiska poza światem polityki (czyli chirurżek, adwokatek, itp.), widzimy relikt modelu, w którym równość rozumiana była jako upodobnienie się do mężczyzny. Czyli równość kobiet, które wcześniej znajdowały się w pozycji podporządkowanej wobec mężczyzn, oznaczała dla nich konieczność pięcia się w górę do męskiej pozycji. W latach 70. i 80. kobieta, która mogła zarządzać np. muzeum czy fabryką, chciała być nazywana „dyrektorem”, bo mówiła sobie: „Teraz jestem równa mężczyźnie”. Trochę to trwało, zanim zaakceptowano inny model, w którym równość nie była już rozumiana jako upodobnienie do mężczyzny, lecz jako przyjęcie do wiadomości i docenienie różnic między kobietami i mężczyznami. Ten model nie został jeszcze zinternalizowany, ponieważ otaczająca go kultura i społeczeństwo zachowuje dawne, odwrotne modele, w których mężczyzna pozostaje niezagrożony jako punkt odniesienia.

I jeszcze króciutko o drugiej sprawie, mianowicie przyszłości, o tym, co robimy z młodymi kobietami i mężczyznami. Oprócz osobistego przykładu ludzi z ich otoczenia ważną rolę odgrywa szkoła. We Włoszech ministerstwo edukacji wiele zrobiło w niedawnej przeszłości na tym polu, m.in. wprowadziło nową ustawę o szkolnictwie mówiącą jasno, że szkoła musi zajmować się edukowaniem na rzecz równości i przeciw przemocy. Ustawa wzbudziła we Włoszech wiele debat i politycznych sporów, ale weszła w życie. Ministerstwo próbowało też zainicjować weryfikację podręczników, bo zawierają one treści mocno przemocowe wobec kobiet – nie w sensie otwartej, jawnej przemocy, ale w tym sensie, że kobieta zawsze stoi w nich na podrzędnej pozycji. Walka toczy się więc na kilku frontach.

37:12

Jeśli mogę coś dorzucić do cennego wystąpienia przedmówczyni, z którą nadajemy na tej samej fali, co zauważam z radością, bo książka Lakoff dla nas, czyli badaczy i badaczek tych kwestii, to prawdziwa biblia. Otóż modele mówienia o kobietach i mężczyznach widoczne w społeczeństwie, z których często zdajemy sobie sprawę dopiero wtedy, kiedy badamy je uważnie i świadomie, są proponowane przez media, czego większość być może nie dostrzega. Na przykład telewizja często powtarza w filmach model kobiety niezdecydowanej, wahającej się, której pozycja uległa wprawdzie zmianie, ale ta zmiana czyni ją gorszą. Ostatnio w telewizji włoskiej rozpoczęto emisję serialu, w którym bohaterką jest inspektorka policji. Więc mówimy „Ach, dobrze. Kobieta-szef, szefowa, kobieta u władzy”. Jednak kobieta jest tu ukazana w sposób satyryczny, ma władzę, ale prowadzi rodzinę w wyjątkowo tradycyjny sposób, jest kobietą, która często albo wypowiada się w sposób przesadnie władczy, nieco karykaturalny, albo też w sposób niepewny, o czym tu już mówiłyśmy. Tak więc te stereotypy i sposoby bycia, które są nieodłącznie związane z byciem kobietą, są nam proponowane na nowo przez media. I to jest straszne niebezpieczeństwo dla młodych pokoleń. Ponieważ widzą, że to, z czym próbujemy walczyć, jest powielane. Nie wiem, czy to samo dzieje się również w Polsce.

49:46

Tu trzeba nieco odejść od kwestii rodzaju gramatycznego i feminizmu. Kwestia europejskiej polityki językowej narodziła się nieco ponad 15 lat temu, gdy w 2004 r. nastąpiło duże rozszerzenie Unii Europejskiej o 11 krajów. W tym czasie użytkownikom wszystkich europejskich języków narodowych nasuwało się wrażenie, że trudno będzie pogodzić obecność wszystkich języków (wtedy było ich 21, obecnie 24), jednak konieczne będzie zachowanie języków narodowych i zapobieżenie dominacji języka angielskiego nad pozostałymi – na nieco podobnej zasadzie, jak formy męskie, o których mówiliśmy wcześniej: wygodnie jest używać wyłącznie form męskich, pozbywamy się wtedy problemów, ale tracimy zarazem to wszystko, o czym tu rozmawialiśmy. Tak samo byłoby wygodnie używać tylko angielskiego, ale wtedy utracilibyśmy te wszystkie kultury. Tak narodziło się duże zainteresowanie polityką językową, polegającą na zwróceniu uwagi poszczególnych krajów europejskich na używanie własnego języka. Nie z pobudek tożsamościowych, ale dlatego, że każdy język jest nośnikiem kultury, która zginęłaby, gdyby używać innego języka. W 2004 r. powstała Europejska Federacja Narodowych Instytucji Językowych, w której reprezentowany jest każdy kraj – Polskę reprezentują dwie osoby, Włochy reprezentuje Accademia della Crusca, której jestem przedstawicielką. Do czego służą te języki? Czy tylko do codziennej komunikacji w rodzinie i z przyjaciółmi, czy może również do komunikacji zewnętrznej – handlowej, a także kulturalnej? Korzystanie z języka pojawia się w różnych kontekstach, i tu niestety również pojawia się kwestia władzy związanej z używaniem języka, bo język angielski, który stwarzał ryzyko dominacji w instytucjach Unii Europejskiej, miał za sobą ogromne wsparcie finansowe dzięki nauczaniu, kursom itp. Dlatego polityka językowa m.in. oznacza w dużej mierze troskę o używanie własnego języka w kraju i na zewnętrz. Do tego dochodzą inne kwestie, takie jak równowaga w użytkowaniu języków w Unii Europejskiej, gdyż tłumaczenia na angielski lub francuski, będące dwoma pierwszymi językami docelowymi w tłumaczeniu, są niezwykle ważne, bo to z nich powstają następnie tłumaczenia na inne języki. Tak więc każdy, kto tłumaczy na angielski lub francuski (na francuski w Trybunale Sprawiedliwości, po angielsku w innych instytucjach) ma wielką władzę, bo wszystkie kolejne tłumaczenia powstają z tych pierwszych. Pocieszę państwa, że istnieje bardzo ścisły system kontroli tłumaczeń, ale istnieje także hierarchia.

59:38

Spróbuję się teraz wypowiadać jako językoznawczyni, bo rodzaj gramatyczny rzeczowników oznaczających istoty żywe i ludzi ma inne pochodzenie i inną funkcję niż rzeczowniki oznaczające byty nieożywione, np. rzeczy albo pojęcia abstrakcyjne. Rodzaj męski i żeński u ludzi rozkłada się zgodnie z cechami charakterystycznymi dla płci — był to mechanizm klasyfikacyjny, który służył rozróżnianiu mężczyzn i kobiet. Jednak rozkładu tego nie widać w pozostałych wyrazach, które z punktu widzenia swojej formacji i morfologii tworzy się na tysiąc sposobów. Nie wchodząc w szczegóły, np. w językach romańskich, takich jak włoski, francuski czy hiszpański, biorą się ze źródłosłowów łacińskich, czyli z dostosowania końcówek. Z kolei dyskusje na temat tego, dlaczego na słońce mówimy „il sole” (r. m.), a na księżyc „la luna” (r.ż.), a nie odwrotnie, są już kwestią wtórną. Wiemy to z badań dotyczących rodzaju gramatycznego, w tym autorstwa Antoine’a Meilleta, jednego z gigantów lingwistyki ogólnej, które jasno wskazują na arbitralny charakter rodzaju gramatycznego w stosunku do bytów nieożywionych w wielu językach. Mamy tu wiele interesujących przykładów, ale czasem takie doszukiwanie się symboliki idzie nieco za daleko. W języku włoskim mamy np. dwa wyrazy na określenie stołu, męski (il tavolo) i żeński (la tavola), i moglibyśmy pisać całe powieści na temat interpretacji tych dwóch wyrazów, w co nie chcę tutaj się wdawać, ale można to sobie wyobrazić.

62:50

Wszystkie cztery mówiłyśmy dzisiaj o płci typu binarnego – i choć nie mogę się wypowiadać za pozostałe panelistki, myślę, że wszystkie świetnie zdajemy sobie sprawę, że istnieją także inne płcie nie wpisujące się w tradycyjny schemat binarny. 

Jeśli chodzi o język włoski i inne języki romańskie, rodzaj gramatyczny nie ma związku z płcią. W języku włoskim, a przypuszczam że również w polskim, rodzaj gramatyczny w odniesieniu do ludzi odzwierciedla ich przynależność do płci biologicznej, ale nie społeczno-kulturowej. Jeśli więc rozmawiam z kimś, kto nie uznaje płci męskiej albo żeńskiej, a używam języka włoskiego, pojawia się trudność, bo taka osoba nie chce się identyfikować z płcią biologiczną. Jednak jeśli chodzi o rodzaj gramatyczny, z pomocą przychodzi fakt, że nie ma on nic wspólnego z płcią biologiczną. We Włoszech występuje ciekawe zjawisko — i ciekawi mnie, czy istnieje ono także w innych językach — poszukiwań nowego języka, z nowymi końcówkami, które nie pozwalałyby na identyfikację płciową. Niektóre grupy zdecydowały się na używanie innej końcówki: zamiast „-o” dla rodzaju męskiego i „-a” dla rodzaju żeńskiego, postanowiły używać „-u”. Niesie to ze sobą wiele problemów, bo taki usus językowy sprawdza się tylko w małej grupie, czyli staje się żargonem. Nie jest to język, którym można się komunikować z każdym. Zastanawiamy się nad tym, ponieważ język jest szerokim systemem komunikacji z wszystkimi, a takie decyzje grup nie dają się pogodzić z tą funkcją języka, jednak nie należy o nich zapominać.

72:45

Znam w Bolonii grupę LGBT, która dokonała takiego wyboru, jednak wybór taki nie sprawdza się na poziomie komunikatywnym, a jedynie w drobnych zwrotach, pozdrowieniach mających być gestem dostrzeżenia, np. zamiast mówić Buongiorno a tutti, czyli „Witamy wszystkich [mężczyzn]” albo Buongiorno a tutte, czyli „Witamy wszystkie [kobiety]”, mówi się neutralnie Buongiorno a tuttu. Kiedy jednak zmieniamy całkiem morfologię wyrazów, rozmowa staje się niemożliwa, bo w końcu przestajemy się rozumieć. Jest to próba zasygnalizowania, że ktoś czuje się nieswojo, ale – jak już mówiłam – końcówki nie wskazują na rodzaj, na płeć, mogę być płci żeńskiej, a o rodzaju decyduję sama. Chodzi więc o eksperyment, nie sądzę, by można było posunąć się dalej.

A co mówi prawo włoskie?

Włoskie prawo nie mówi nic, bo nie reguluje ono używania języka. W prawie włoskim jest tylko kilka ustaw zalecających stosowanie języka niedyskryminującego. Decyzji usankcjonowanych prawnie nie ma i tak jest dobrze, bo jak już mówiłam, języka nie da się narzucić. Musimy tworzyć kulturę, która przyniesie zmianę nawyków. Byłoby rzeczą bezcelową stosować zawsze formy męskie i żeńskie, a przy tym utrzymać dyskryminację w społeczeństwie. Pojawia się zatem we Włoszech wiele inicjatyw mających zmieniać kulturę, a dzięki temu powoli zmienia się również język, jednak nie na drodze wymogów prawnych. Żadnego przymusu.

 ---

Przedstawiamy pojedynek stoczony przez parę znakomitych i wielokrotnie wyróżnianych tłumaczy, Beatę Geppert i Tomasza Swobodę.

Beata Geppert – tłumaczka literatury, zajmuje się też tłumaczeniami konferencyjnymi. Jej przekład Listów z Rosji de Custine’a, wydany w londyńskim Aneksie (1985), otrzymał Nagrodę „Literatury na Świecie” za debiut. Ponadto przetłumaczyła m. in. Mapę i terytorium, Uległość, Interwencje 2 i Serotoninę Michela Houellebecqa, Rewolucje J.M.G. Le Clézio, Dialogi zwierząt Colette oraz Dzikusów Sabriego Louataha.

Tomasz Swoboda – eseista i tłumacz, autor książek To jeszcze nie koniec? (2009), Historie oka. Bataille, Leiris, Artaud, Blanchot (2010) oraz Powtórzenie i różnica. Szkice z krytyki przekładu (2014). Laureat nagrody „Literatury na Świecie” za przekład oraz Nagrody im. Andrzeja Siemka za Historie oka. Członek kapituły Nagrody Literackiej Gdynia. Tłumaczył na polski Baudelaire’a, Nervala, Bataille’a, Leirisa, Sartre’a, Barthes’a, Caillois, Starobinskiego, Didi-Hubermana i Le Corbusiera, a także serię komiksową Ariol. Pracuje na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gdańskiego.

Tłumaczonym fragmentem były pierwsze strony książki Le Livre de ma mère Alberta Cohena (1895-1981), dzieła, które Albert Cohen poświęcił swojej matce zmarłej we Francji będącej wówczas pod niemiecką okupacją. Książka ta – pisała Wisława Szymborska we Wszystkich lekturach nadobowiązkowych – „niełatwo pozwala się określić jednym słowem – bo to i lament Hioba, i synowska pieśń nad pieśniami, i medytacja współczesnego Eklezjasty nad nędzą ludzkiego życia. To również hymn wyśpiewany całemu światu na chwałę wszystkich matek i tej jednej, jedynej. A także pamiętnik sięgający czasów dzieciństwa. Ale przede wszystkim książka ta jest wiernym zapisem cierpienia po stracie najbliższej osoby”. 

Warto ściągnąć oryginał oraz oba przekłady stąd.

Przekłady przeczytał Andrzej Mastalerz. Tekst do tłumaczenia wybrał i w pojedynku sędziował Krzysztof Umiński, członek STL, tłumacz z języka angielskiego i francuskiego, publicysta i scenarzysta. 

Nagranie powstało 29 września 2019 roku na scenie Laboratorium przy Centrum Sztuki Współczesnej w Zamku Ujazdowskim w Warszawie. Pojedynek towarzyszył obchodom Międzynarodowego Dnia Tłumacza i zarazem dziesięciolecia Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

---

W dzisiejszym odcinku o przekładach literatury indyjskiej rozmawiali: prof. dr hab. Danuta Stasik (hindi), prof. dr hab. Joanna Jurewicz (sanskryt) i dr Michał Panasiuk (bengalski). W dyskusji udział wzięli też doktoranci: Barbara Banasik, Iga Bielawska i Krzysztof Gutowski. Spotkanie poprowadziły: Anna Klingofer-Szostakowska i Barbara Banasik.

Prof. dr hab. Danuta Stasik to kierowniczka Katedry Azji Południowej na Wydziale Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, prezesuje również European Association for South Asian Studies. Specjalistka w zakresie średniowiecznej literatury Indii Północnych i tradycji Ramajany. Tłumaczka współczesnej poezji hindi. Zaangażowana w promowanie kultury indyjskiej i języka hindi na Zachodzie, za co otrzymała w 2009 r. nagrodę im. dr. George’a Griersona.

Prof. dr. hab. Joanna Jurewicz to lingwistka kognitywna i tłumaczka z sanskrytu i angielskiego (Katedra Azji Południowej Wydziału Orientalistycznego UW). W centrum jej zainteresowań leży filozoficzna myśl hinduska wyrażana w najstarszych indyjskich zabytkach literackich. Szczególnie interesują ją początki myślenia abstrakcyjnego, a także dziedziczenie pojęć i obrazów w trakcie kulturowego przekazu. Wiceprezeska Polskiego Towarzystwa Semiotycznego, członkini Academia Europaea.

Dr Michał Panasiuk to indolog-bengalista. Absolwent i pracownik warszawskiej indologii (Katedra Azji Południowej na Wydziale Orientalistycznym UW). Badacz historii i kultury Bengalu. Tłumacz literatury polskiej na bengalski. Autor przekładu m.in. poezji Wisławy Szymborskiej na język Rabindranatha Tagore’a.

Spotkanie odbyło się w ramach cyklu organizowanego przez Doktoranckie Koło Naukowe "Orientuj się!" we współpracy z Muzeum Azji i Pacyfiku oraz Laboratorium badań nad przekładem WO UW. Patronem cyklu jest Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury.

---

Prezentujemy spotkanie z Janem Gondowiczem: honorowym członkiem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, tłumaczem wyróżnionym m.in. Nagrodą „Literatury na Świecie” za przekład Ćwiczeń stylistycznych Raymonda Queneau (2006), pisarzem i eseistą, erudytą i niestrudzonym badaczem zakątków literackiej wyobraźni.    

Rozmowa dotyczyła Słownika miejsc wyobrażonych, monumentalnego dzieła Alberto Manguela i Gianniego Guadalupiego, przełożonego na język polski przez zespół znakomitych tłumaczy: Michała Kłobukowskiego, Jolantę Kozak, Macieja Płazę, Macieja Świerkockiego, nieżyjącego już Piotra Bikonta oraz właśnie Jana Gondowicza.

Spotkanie w Czarnolesie odbyło się 13 października 2019 roku w ramach Pikniku Literackiego zorganizowanego pod patronatem STL przez Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie i Fundację Pamiętamy o ogrodach. Rozmowę poprowadziła Justyna Czechowska, Prezeska STL. 

---

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków.

Muzyka wykorzystana w czołówce i zakończeniu odcinka pochodzi z utworu "Mystery Sax" (Kevin MacLeod, Creative Commons License).

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

Przedstawiamy podsumowanie "Wielogłosu o tłumaczeniu" - stołów dyskusyjnych, przy których rozmawialiśmy z uczestnikami obchodów Międzynarodowego Dnia Tłumacza i zarazem dziesięciolecia Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

W Wielogłosie tłumacze i nie tylko rozmawiali w trzech turach pod przewodnictwem dziewięciorga moderatorów, którzy z przymrużeniem oka przedstawili wnioski z dyskusji na szereg tematów:

• Połowa wychodzących w Polsce książek to przekłady. Czy to życiodajny dopływ nowych idei czy knebel tłumiący kreatywność polskich pisarzy i zagłuszający ich głos? moderator: prof. Jerzy Jarniewicz, tłumacz, wykładowca, poeta, krytyk

• Czy potrzebujemy nowych, współczesnych, zrozumiałych przekładów wielkiej literatury dla młodych czytelników? Czy zmieniłoby to nastawienie nastolatków do lektur z kanonu? A może przekład nie ma znaczenia? moderatorka: dr Magdalena Kowalska, tłumaczka z francuskiego, nauczycielka języka polskiego w LO im. Jacka Kuronia w Warszawie

• “Pamiętam, kieeedyś to były przekłady”. Czy współczesnym tłumaczeniom brakuje urody i stylu, a nawet zwykłej poprawności? A może nostalgia każe widzieć przeszłość w różowych barwach? Czy zmieniło się podejście tłumaczy i redaktorów do tłumaczonych tekstów? Czy czytelnicy to dostrzegają? A może jest im wszystko jedno? Jaki wpływ wywiera to zjawisko na potoczną i literacką polszczyznę? moderator: Łukasz Urbaniak, redaktor i wydawca, właściciel wydawnictwa Officyna

• Dlaczego w codziennym życiu prześladują nas nietłumaczone słowa i kalki takie jak talk show, fake news, alt-right, backstop, metoo, ale też singiel, hejt, apdejt, adresować etc. Czy jesteśmy na nie skazani? Dlaczego? Czy nam to przeszkadza? A może ułatwia porozumienie? Co można z tym zrobić? Czy coś należy z tym robić? moderator: Mateusz Adamczyk, doktorant UW specjalizujący się w zagadnieniach semantyki i kultury języka, popularyzator wiedzy o polszczyźnie

• Czy jest sens tłumaczyć z małych języków kultur, o których bardzo niewiele wiemy? Może to będzie tylko przelotne spotkanie z kulturą, której i tak nie zrozumiemy, szczypta egzotyki, zdjęcie National Geographic i nic poza tym? moderator: Paulina Ciucka, tłumaczka z litewskiego i dziennikarka

• Czy powinniśmy opłakiwać wymieranie małych języków, w Polsce i za granicą? Czy to nasze wspólne dziedzictwo, które właśnie tracimy, czy normalny rozwój świata zmierzającego do pogłębienia współpracy i zrozumienia? moderator: Maciej Mętrak, tłumacz z czeskiego, specjalista od małych języków i etnolingwistyki

• Czy sztuczna inteligencja sprawi, że tłumacze staną się niepotrzebni? Czy Google Translate i podobne programy to fala, która dopiero nadchodzi, czy może woda sięga nam już do kolan? moderator: dr Marcin Miłkowski, filozof i kognitywista pracujący w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, tłumacz, autor słowników

• Czy myślimy inaczej w innych językach? Moderator: Aleksander Szojda-Pallado, tłumacz konferencyjny, członek zarządu Polskiego Stowarzyszenia Tłumaczy Konferencyjnych

• Co by było, gdybyśmy spojrzeli na tłumaczy jako tych, których przekład nie dotyczy tylko języków, ale także różnorodnych kultur? Gdybyśmy ujrzeli w pracy tłumacza nie tylko profesję, ale także etos podporządkowany idei dialogu w świecie, w którym różnice, nie tylko kulturowe, stają się coraz bardziej widoczne i coraz bardziej problematyczne? Jakie szanse i zagrożenia tkwią wówczas w przekładzie? A jakie możliwości? moderator: dr Marta Rakoczy, kulturoznawczyni i filozofka, adiunkt w Zakładzie Antropologii Słowa Instytutu Kultury Polskiej

Nagranie powstało 29 września 2019 roku w Laboratorium przy Centrum Sztuki Współczesnej w Zamku Ujazdowskim w Warszawie.

Wielogłos zorganizowała Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego STL.

---

Odcinek z cyklu "Przy winie o tłumaczeniu: Stół widzialnego tłumacza", w którym tłumacze opowiadają o zmaganiach z problemami napotykanymi w przekładzie. 

Na spotkaniu, które odbyło się 20 stycznia 2019 roku, Katarzyna Rosłan opowiadała o problemie z tłumaczeniem nazw własnych, z czego wywiązała się żywa rozmowa, w której udział wzięli:

05:34 Katarzyna Marczewska

06:01 Piotr Szymczak 

07:10 Agata Ostrowska

07:16 Aga Zano

07:21 Gwido Zlatkes

07:52 Irena Makarewicz

08:00 Jacek Żuławnik

08:06 Piotr Szymczak

08:21 Katarzyna Marczewska

09:18 Gwido Zlatkes

09:48 Agata Kozak

10:49 Aga Zano

12:34 Kasia Rosłan

13:48 Dorota Konowrocka-Sawa

14:30 Aga Zano

15:53 Piotr Szymczak

16:33 Irena Makarewicz

17:15 Łukasz Witczak

---

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków.

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

Kolejny odcinek z cyklu "Przy winie o tłumaczeniu: Stół widzialnego tłumacza", w którym tłumacze opowiadają o zmaganiach z problemami napotykanymi w przekładzie. 

Na spotkaniu, które odbyło się 20 stycznia 2019 roku, Aga Zano opowiadała o koszmarze każdego tłumacza: łamigłówce w oryginale w postaci kodu, który trzeba odpowiednio oddać w tłumaczeniu. 

Problem pojawił się w tłumaczonej przez Agę poczytnej i wysoko ocenionej przez czytelników książce Immortaliści młodej amerykańskiej pisarki Chloe Benjamin (Czarna Owca 2018).

---

W Salonie Tłumaczy Gwidona Zlatkesa wystąpiła Joanna Szczęsna - dama Krzyża Komandorskiego Odrodzenia Polski, zasłużona działaczka Komitetu Obrony Robotników, dziennikarka, ale przede wszystkim znawczyni zabaw literackich, redaktorka i autorka antologii poezji komicznej i przyjaciółka Stanisława Barańczaka.

W wystąpieniu "Stanisław Barańczak: tłumacz niepoważny" opowiadała o własnym odbiorze przekładów Szekspira Barańczaka, o obsesji i kompulsji jako motorze napędzającym jego translatorską twórczość, o jego przekładach kiepskiej poezji. Odpowiadała też na pytania dotyczące ich przyjaźni oraz osobowości i życia wielkiego tłumacza.

Nagranie wykonano 31 maja 2019 roku.

---

Rozmowa o sztuce tłumaczenia, o książkach i literaturze w Polsce i Niemczech z okazji wydania książki „Album Albrechta“ (Biblioteka Więzi 2019).

Albrecht Lempp (1953-2012) był wybitnym popularyzatorem literatury polskiej w Niemczech i jej tłumaczem. Tworzył fundamenty nowoczesnego systemu promocji Polski przez literaturę, był współtwórcą Instytutu Książki. Przez wiele lat pełnił funkcję dyrektora Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej i wniósł wielki wkład w rozwój relacji polsko-niemieckich.

W rozmowie udział wzięli:

Elżbieta Kalinowska, tłumaczka i wydawczyni

Andrzej Kopacki, literaturoznawca, tłumacz, pisarz i poeta 

Lisa Palmes, tłumaczka literatury polskiej i laureatka Nagrody Dedeciusa

Andreas Volk, tłumacz literatury polskiej i dramatu, członek STL

Spotkanie odbyło się 20 maja 2019 roku w Goethe-Institut w Warszawie. Jego partnerem Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej.

Rozmowę poprowadziła Urszula Kropiwiec.

----more----

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, organizacji, która od 2009 roku zrzesza tłumaczy i tłumaczki książek, działając na rzecz lepszej widoczności zawodu, godziwych warunków pracy i życia oraz przyjaznych kontaktów między tłumaczami książek w Polsce i na świecie.

Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL.

Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków. Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

Przedstawiamy rozmowę z Martą Jordan, członkinią STL i tłumaczką języka hiszpańskiego, między innymi zbioru Niespodziewane stronice, sztuki Żadnych przesyłek do Pehuajó Julio Cortázara, opowiadań oraz biografii tego autora, a także książek Isabel Allende.

Rozmawiał Marcin Kurek – poeta, publicysta, tłumacz, nauczyciel akademicki, laureat m.in. Nagrody Fundacji im. Kościelskich i Nagrody „Literatury na Świecie”.

Poruszane tematy to m.in.:

- czy można żyć z tłumaczenia literatury

- jakie cechy powinien mieć tłumacz literatury

- konsultowanie wątpliwości z autorami i kontakty z nimi

- tłumaczenie dramatu

- widzialność tłumacza

- znajomość z Julio Cortazarem, Zofią Chądzyńską i Isabel Allende

Rozmowa otworzyła Noc Opowiadań Iberyjskich w Księgarni Hiszpańskiej we Wrocławiu 22 czerwca 2019 roku. Dziękujemy Dobromile Jankowskiej za udostępnienie nagrania.

Na przekład jest podcastem Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury - organizacji od 2009 roku zrzeszającej tłumaczy i tłumaczki książek. Na stronie Stowarzyszenia (stl.org.pl) można znaleźć dużą bazę ogólnodostępnej wiedzy dla osób zainteresowanych pracą tłumacza literackiego, a także kontakty do tłumaczy i tłumaczek zrzeszonych w STL. Jeszcze więcej danych i informacji na temat aspektów finansowych, prawnych i organizacyjnych dostępnych jest dla zalogowanych członków.

Chętnie wysłuchamy Waszych uwag i sugestii pod adresem podcast@stl.org.pl

Dzisiejszy odcinek to wystąpienie dr Karoliny Drozdowskiej (Uniwersytet Gdański / STL) na konferencji "Czynnik ludzki w przekładzie" zorganizowanej na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu (5-7 czerwca 2019).

Wystąpienie nosiło tytuł "Beret niebieski czy zielony? Refleksje o miejscu autora w procesie przekładu współczesnej literatury norweskiej".

Na przykładach własnych kontaktów z autorami norweskimi Karolina opowiada między innymi o strategiach wydawniczych i ich wpływie na modele współpracy tłumaczy z autorami, o powszechności błędów w oryginale, a także o tym, jak tłumaczenia mogą kształtować oryginały i późniejsze tłumaczenia.

Prezentacji towarzyszą grafiki - można je pobrać w formacie pdf i obejrzeć tutaj.

Profil Karoliny na stronie Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury dostępny jest tutaj.

Przedstawiamy nagranie dyskusji panelowej Uwaga na tłumacza z udziałem Leszka Engelkinga, Magdy Heydel, Antonii Lloyd Jones, Julii Różewicz i Tomasza Swobody.

Dyskusja odbyła się 5 czerwca 2019 roku w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu i była częścią konferencji naukowej "Czynnik ludzki w przekładzie literackim - teorie, historie, praktyki" (5-7 czerwca 2019) zorganizowanej na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu przez Humanistyczne Konsorcjum Naukowe, łączące Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Rozmowę prowadzili Borys Szumański i Weronika Szwebs. Poruszono szereg tematów, m.in:

• Tomasz Swoboda o niedoskonałościach, błędach i niezrozumieniu oryginału w pracy tłumacza
• Leszek Engelking o językowej alienacji tłumacza, który z natury działa na pograniczu języków
• Magda Heydel dopowiada o niezrozumieniu oryginału oraz tłumaczeniu jako procesie poznawczym i interpretacyjnym
• Julia Różewicz o swojej perspektywie jako wydawczyni i tym, jak wpłynęła ona na jej pracę tłumaczki, a także o sytuacji na polskim rynku książki i poprawianiu oryginałów
• Antonia Lloyd Jones o realiach promowania polskiej literatury w świecie anglojęzycznym i 
• Magda Heydel o widoczności tłumaczy

A także wiele innych zagadnień, m.in. kwestię retranslacji (tłumaczenia na nowo książek mających już przekłady), presję rynku na jakość tłumaczeń, budowanie środowiska tłumaczy, poprawianie autorów nieżyjących itp.

Autor fotografii: M.Kaczyński © CK ZAMEK

Uwaga: W spotkaniu na żywo do wypowiedzi Julii Różewicz na temat liczby publikowanych w Polsce książek wkradł się błąd arytmetyczny. Tutaj, w wersji podcastowej, błąd został usunięty i dane podane w odcinku są miarodajne.

Spotkanie z dr hab. Anną Sawicką (Uniwersytet Jagielloński), tłumaczką literatury katalońskiej i hiszpańskiej, członkinią Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, która m.in. przełożyła na język polski bestsellerową powieść Wyznaję oraz zbiór opowiadań Kiedy zapada mrok Jaume Cabrégo, najwybitniejszego żyjącego pisarza katalońskiego.

W dorobku Anny Sawickiej znajduje się wiele innych pozycji, w tym przekłady kilku katalońskich dramatów oraz opowiadania Pere Caldersa i Javiera Tomeo, średniowieczny brewiarz mistyczny Ramona Llulla (Księga Przyjaciela i Umiłowanego), a także powieści: Chłodny dotyk Alberta Sáncheza Piñola, Za worek kości Lluisa-Antona Baulenasa, Skrzypce z Auschwitz Marii Angels Anglady, Miasto cudów Eduarda Mendozy oraz wszystkie książki Jaume Cabrégo, które do tej pory ukazały się w Polsce: Wyznaję, Głosy Pamano, Jaśnie pan, Cień eunucha, Agonia dźwięków, tom opowiadań Podróż zimowa i najnowszy – Kiedy zapada mrok.

Anna Sawicka została uhonorowana w listopadzie 2015 roku niezwykle prestiżową nagrodą Instytutu Ramona Llulla. Kapituła uznała, że Głosy Pamano to najlepszy przekład z literatury katalońskiej za rok 2014.

Spotkanie poprowadziła Dobromiła Jankowska, członkini STL i nagradzana tłumaczka, w ramach cyklu "Tłumacz w muzeum" odbywającego się w Muzeum Pana Tadeusza we Wrocławiu. 

Rozmowa dotyczyła m.in. języka katalońskiego i doświadczenia pracy w małym języku, ale także metod pracy i konsultowania przekładów oraz krytyki spadającej na tłumaczy. Na koniec Anna Sawicka przeczytała opowiadanie Pere Caldersa "Rzeczy pozornie bez znaczenia" we własnym przekładzie.

Buriacki, litewski, hebrajski... Czy literatura bliska może być daleka i na odwrót? Jak i po co tłumaczyć Polakom literaturę z mniej oczywistych kultur i języków?

W dyskusji – zorganizowanej 24 maja 2019 r. przez Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury na Targach Książki w Warszawie – wzięły udział tłumaczki literatury powstającej w językach mniej w Polsce znanych albo wręcz całkiem nieznanych:

Agnieszka Rembiałkowska, tłumaczka z języka litewskiego, absolwentka filologii bałtyckiej na Uniwersytecie Warszawskim, a obecnie wykładowczyni w Zakładzie Bałtystyki na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Z języka litewskiego przekłada wiersze i powieści. 

Agnieszka Matkowska, tłumaczka z języka buriackiego i popularyzatorka kultury buriackiej (blog The Buriatologist), absolwentka polonistyki, etnolingwistyki, podyplomowych studiów dla tłumaczy oraz studiów doktoranckich z zakresu mongolistyki (UAM). Studiowała również w Wielkiej Brytanii, USA i Buriacji. Oprócz tłumaczeń zajmuje się badaniami nad buriacką tradycją ustną. Przełożyła m.in. buriacką legendę o Angarze, którą usłyszała nad jeziorem Bajkał i która ukazała się w polskim przekładzie w 2017 roku.

Magdalena Sommer, autorka przekładów z języków hebrajskiego i angielskiego, absolwentka hebraistyki na Uniwersytecie Warszawskim, lektorka języka hebrajskiego i autorka przekładów z języków hebrajskiego i angielskiego.

Moderowała Dorota Konowrocka-Sawa, tłumaczka z języka angielskiego i członkini zarządu Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

Fotografie wykorzystane w grafice: materiały Creative Commons z serwisu Flickr: Sergey Pesterev (Baikal), Joachim Tüns (Jerusalem), marc valdener (P1110093).

W tym odcinku zapraszamy na dyskusję poświęconą trendom i problemom w przekładzie literatury dziecięcej. Jak tłumaczyć dla młodego czytelnika? Jakie wyzwania stoją przed tłumaczem współczesnej europejskiej literatury dla dzieci? Czy tłumaczenie literatury dla dzieci różni się od tłumaczenia dla dorosłych? Ale też - co można podsunąć dziecku do lektury z mniej znanych literatur naszych sąsiadów? 

Rozmawiały tłumaczki: Małgorzata Gierałtowska, Marta Grzybowska, Anna Michalczuk-Podlecki i Marta Cmiel-Bażant.

MAŁGORZATA GIERAŁTOWSKA Tłumaczka z jęz. litewskiego, absolwentka Katedry Językoznawstwa Ogólnego i Bałtystyki na Uniwersytecie Warszawskim. Autorka artykułów naukowych poświęconych XX-wiecznej prozie litewskiej. Współpracuje z Centrum Litewskim przy Ambasadzie Republiki Litewskiej, Zakładem Bałtystyki UW oraz Litewskim Instytutem Kultury w Wilnie. Tłumaczy litewską poezję, prozę, literaturę dziecięcą, eseistykę i sztuki teatralne.

MARTA GRZYBOWSKA Absolwentka Katedry Językoznawstwa Ogólnego i Bałtystyki Uniwersytetu Warszawskiego na kierunku filologia bałtycka w zakresie specjalności językoznawczej. W latach 2004-2008 słuchacz Studiów Doktoranckich prowadzonych na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2004 roku współpracownik dydaktyczny, a od 2013 roku pracownik etatowy Zakładu Bałtystyki – lektor języków bałtyckich i prowadząca praktyczne zajęcia translacyjne z języka łotewskiego. Od 2012 roku Sekretarz Katedry Językoznawstwa Ogólnego, Wschodnioazjatyckiego Porównawczego i Bałtystyki. Tłumaczy z języka łotewskiego i litewskiego.

ANNA MICHALCZUK-PODLECKI Estofilka i tłumaczka z języka estońskiego. W jej przekładzie ukazała się książka eseistyczna Jana Kaplinskiego "Ojcu" (Pogranicze 2016); z estońskiej literatury dla dzieci przekładała takich autorów, jak Anti Saar, Piret Raud, Hilli Rand oraz Andrus Kivirähk. We współpracy z wydawnictwami Ezop, Widnokrąg i Finebooks przygotowuje kolejne tytuły. Doktor nauk humanistycznych, absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach wymiany akademickiej studiowała również na Uniwersytecie w Tartu (Estonia).

Rozmowę prowadziła Marta Cmiel-Bażant, wykładowczyni w Instytucie Slawistyki Zachodniej i Południowej Uniwersytetu Warszawskiego zawodowo związana z kulturą i literaturą słoweńską.

Panel zorganizowało wydawnictwo Ezop w ramach projektu "Literackie zbliżenia" podczas Warszawskich Targów Książki 23 maja 2019 roku. Projekt "Literackie zbliżenia" jest realizowany w ramach programu Kreatywna Europa: Kultura.

W nowym odcinku przedstawiamy rozmowę z dr hab. Moniką Opalińską z Instytutu Anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego, specjalistką od języka staroangielskiego i autorką przekładów średniowiecznych poematów. Rozmawiamy o cyklu elegijnych wierszy Pieśni szarej godziny, które Monika Opalińska opublikowała w 2013 roku nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego. 

Oto sam pieśń prawdziwą zaśpiewam, o drogach mych opowiem, jak w dniach ciężkiej próby nielekkie niosłem brzemię. Poznałem smak goryczy i niepokój serca, w łodzi odkryłem miarę rozpaczy i smutku.

("Żeglarz", 1-5)

Wiersze pochodzą z tzw. Kodeksu z Exeter: bezcennego zabytku piśmiennictwa wpisanego przez UNESCO na listę najważniejszych dóbr kulturowych ludzkości.

Te ponadtysiącletnie teksty są osadzone w świecie, który językowo i kulturowo wydaje się odległy od współczesności. Jednak ze średniowiecznymi Anglami i Sasami łączy nas niespodziewanie wiele.

Rozmowa dotyczyła języka i kultury Anglii sprzed podboju normańskiego (1066): staroangielskiej poetyki, współistnienia elementów pogańskich i chrześcijańskich w tekstach z epoki, realiów życia w średniowieczu, ale też pracy nad przekładem naukowym oraz warunków umowy z wydawnictwem.  

Wywiad przeprowadził 21 maja 2019 roku Piotr Szymczak.

Na ilustracji (Wikimedia Commons) zapinka z pochówku w Sutton Hoo, gdzie w zakopanym okręcie złożono szczątki możnowładcy z VII w. (przypuszczalnie Raedwalda, króla Anglów).

Czym się zajmuje redaktorka/redaktor? Jaki ma wpływ na ostateczny kształt książki? Czy w Polsce ktoś inwestuje jeszcze w dobrą redakcję tekstu? Czym różni się praca nad przekładem od pracy z autorem czy autorką? Na ile środowisko redaktorów podobne jest do środowiska tłumaczy, a pod jakimi względami się różni? Na te i wiele innych pytań odpowiadali uczestnicy panelu organizowanego w ramach Warszawskiego Weekendu Księgarń Kameralnych 2019.

Zaproszonymi gośćmi byli: Krystyna Bratkowska (z wydawnictwa Nisza), Julianna Jonek (Dowody na Istnienie) i Filip Modrzejewski (Wydawnictwo W.A.B.), a rozmowę prowadził Piotr Kieżun (Kultura Liberalna).

Panel odbył się 28 kwietnia 2019 roku w Faktycznym Domu Kultury w Warszawie.

In dieser deutschsprachigen Episode unseres Podcasts präsentieren wir ein Gespräch mit Esther Kinsky, das vom warschauer Goethe-Institut am 1 April 2019 organisiert wurde. Das Interview wurde geführt von Dr. Christoph Bartmann (Direktor des Goethe-Instituts Warschau).

Esther Kinsky (geb.1956) ist eine deutsche literarische Übersetzerin und Autorin von Romanen und Lyrik. Sie hat mehrere Bücher aus dem Polnischen, Englischen und Russischen übersetzt (darunter Werke von Olga Tokarczuk, Anka Grupińska, Magdalena Tulli, Joanna Bator und anderen).

00:14 Einführung

03:23 Esther Kinsky über ihr Buch 

05:20 Ein Auszug von ihrem Buch ("Die Oder")

09:59 Die Autorin spricht über den Fluss Lea in der Nähe von London

13:11 Die Wichtigkeit des Geländes in der Prosa von Kinsky  

15:39 Die Arbeitsweise von Esther Kinsky.

18:40 "Nature writing" gegen "Culture/Social writing" in der heutigen Literatur

21:38 Hackney und das Motto des Buches ("The ultimate condition of everything is river.")

24:15 Iain Sinclair, "Psychogeografie" und John Clare (1793-1864)

26:48 Flüsse und die faszinierenden Eigenschaften des Lichtes

30:34 Noch ein Stück aus dem Kapitel "Folklore"

39:05 Esther Kinsky als Übersetzerin aus dem Polnischen und aus anderen slawischen Sprachen

43:21 Der Underschied zwischen Schreiben und Übersetzen

44:52 Aktuelle Übersetzungprojekte

Fragen aus dem Publikum

45:32 Ein Projekt mit polnischen Schriftstellern und Dichtern

46:57 Eine Frage an Sława Lisiecka, Übersetzerin von Esther Kinsky ins Polnische

50:59 Die Rolle der Fotografie im Leben und Schreiben

53:10 Die Kunst der literarischen Beschreibung 

54:50 Noch eine Frage zur Fotografie

56:03 Miron Białoszewski und Tadeusz Różewicz

56:56 Übersetzungsprojekte nach mehreren Jahren Pause

60:25 Sława Lisiecka kündigt ein neues Verlagsprojekt an

61:59 Esther Kinsky als Übersetzerin ihrer eigenen Bücher.

64:26 Und zum Schluss, liest die Autorin einen Auszug aus ihrem Buch vor ("Wind")

W dzisiejszym odcinku kolejne ciekawe nagranie archiwalne poświęcone teatrowi - fragment wystąpienia Małgorzaty Semil w Instytucie Anglistyki UW z 24 listopada 2017 r.

Małgorzata Semil jest niezwykle zasłużoną tłumaczką i krytyczką teatralną odznaczoną Srebrnym Krzyżem Zasługi i odznaką Zasłużony Działacz Kultury. Od 1966 pracuje w redakcji Dialogu, gdzie drukowała liczne przekłady utworów dramatycznych wybitnych pisarzy anglojęzycznych. Od 1970 jest członkiem Międzynarodowego Instytutu Teatralnego. Pełniła funkcję kierowniczki literackiej Teatru Powszechnego w Warszawie, a także konsultantki literackiej Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie.

Przy okazji premiery serwisu online Polski Szekspir, gromadzącego wszystkie dziewiętnastowieczne polskie przekłady dramatów Szekspira (grant NCN (2015/17/B/HS2/01784) realizowanego w latach 2016-2019 na Wydziale Neofilologii UW we współpracy z Centrum Kompetencji Cyfrowych UW), z przyjemnością przedstawiamy archiwalne nagranie z 24 listopada 2017 roku, na którym o kapryśnej naturze tekstów teatralnych opowiadała kierowniczka projektu Polski Szekspir, prof. Anna Cetera-Włodarczyk.

Wyróżniona w 2017 roku nagrodą Man Booker Prize książka Lincoln in the Bardo George’a Saundersa jest wyjątkowa i wyjątkowe są wymagania, które stawia tłumaczom. 15 grudnia 2018 roku Aga Zano i Piotr Szymczak rozmawiali z Michałem Kłobukowskim, polskim tłumaczem książki. W rozmowie poruszyliśmy wiele spraw, rozmawialiśmy m.in. o:

• krytycznych zachwytach nad książką i możliwych zarzutach,
• stylistycznych wyzwaniach i tłumaczeniowych strategiach,
• sytuacji tłumacza wobec zmian języka i radzeniu sobie ze starzeniem się własnego stylu,
• rozwijaniu własnych umiejętności stylistycznych, 
• reagowaniu na krytykę,
• najlepszych przekładach,
• oraz książkach polecanych każdemu tłumaczowi.

Wywiad odbył się w Warsztacie Warszawskim - dziękujemy za udostępnienie studia.

Jako osobny odcinek zamieszczamy wystąpienie Marka Bieńczyka -- znakomitego tłumacza (m.in. Milana Kundery, Emila Ciorana i Rolanda Barthes’a), pisarza (laureata Nagrody Nike), a także eseisty, romanisty i znawcy wina -- na gali wręczenia Nagród im. R. Kapuścińskiego. 

Tekst, zatytułowany Zwierciadło i mur, jest laudacją dla Véronique Patte, zwyciężczyni nagrody w 2019 roku, tłumaczki Kapuścińskiego i innych pisarzy polskich i rosyjskich na język francuski.

Grafika: Bruno Casonato na Flickr (licencja CC).

4 marca 2019 roku w warszawskim Teatrze Ateneum przyznano dwie równorzędne nagrody dla tłumaczek Ryszarda Kapuścińskiego, Agaty Orzeszek (na hiszpański) i Véronique Patte (na francuski).

Galę poprowadził Mariusz Szczygieł, fragmenty prozy czytała Krystyna Czubówna, laudacje laureatek wygłosili: Abel Murcia Soriano oraz Marek Bieńczyk.  

• Przedstawienie laureatek Nagrody dla tłumaczy Ryszarda Kapuścińskiego za całokształt twórczości
• Ogłoszenie nagrody dla Agaty Orzeszek, tłumaczki Ryszarda Kapuścińskiego na język hiszpański
• 04:23 Ambasador Hiszpanii, Francisco Javier Sanabria Valderrama (tłumaczy Aleksandra Cywińska, tłumaczka Ambasady Hiszpanii)
• 08:55 Rozmowa Mariusza Szczygła z dr Amelią Serraler Calvo
• 16:47 Krystyna Czubówna czyta fragment autorstwa Agaty Orzeszek z książki Podróże z Ryszardem Kapuścińskim
• 26:58 List od Agaty Orzeszek (odczytuje Aleksandra Wiktorowska)
• 33:32 Laudację Agaty Orzeszek wygłasza Abel Murcia Soriano
• 49:32 W imieniu ambasadora Francji przemawia Georges Diener (tłumaczy Frédéric Constant, Institut Français de Pologne)
• 53:03 Agnieszka Rasińska-Bóbr (Instytut Książki) o dokonaniach tłumaczeniowych Véronique Patte
• 54:58 Krystyna Czubówna czyta fragment autorstwa Véronique Patte z książki Podróże z Ryszardem Kapuścińskim (przeł. Agnieszka Bojanowska)
• 61:24 Wręczenie nagrody i podziękowanie Véronique Patte
• 66:30 Wywiad Mariusza Szczygła z Véronique Patte
• 71:57 Zwierciadło i mur: laudacja Marka Bieńczyka dla Véronique Patte
• 84:54 Krystyna Czubówna, Véronique Patte i Amelia Calvo czytają fragment z "Imperium" w trzech językach

Podobno tłumacz musi się zakochać w umyśle poety, aby poświęcić ogrom czasu jego emocjom i myślom. I przełożyć je na własny język możliwie najżarliwiej. A własny język powinno się rozumieć nie tylko jako język rodzimy, ale też język tłumaczowi współczesny, w jakim sam myśli i którym mówi na co dzień; naturalny, niearchaiczny, nieupozowany na epokę nieznaną mu z autopsji.

Prezentujemy zapis ze spotkania zorganizowanego 12 grudnia 2018 r. przez Muzeum Literatury oraz Wydawnictwo Officyna z okazji nowego przekładu poezji Emily Dickinson.

Rozmowę z tłumaczką, Krystyną Lenkowską, poprowadził Bohdan Zadura.

Krystyna Lenkowska - ur w 1957 roku. Poetka, prozaiczka, tłumaczka. Wydała dwanaście tomów poezji, jedną powieść i dwa audiobooki. Wiersze, fragmenty prozy, tłumaczenia, eseje, noty i wywiady opublikowała w wielu pismach i antologiach w Polsce i zagranicą. W roku 2013 otrzymała prestiżową nagrodę MENADA na XVII międzynarodowym festiwalu poezji DITET E NAIMIT (Macedonia-Albania). Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. 

Wstęp do odcinka wykorzystaliśmy dzięki życzliwości Bohdana Zadury i Muzeum Literatury. Muzyka we wstępie podcastu: Mystery Sax Kevin MacLeod (incompetech.com), licensed under Creative Commons: By Attribution 3.0 License. Dagerotyp: Wikimedia

Czy warto pisać dla małego grona czytelników? Po co tłumaczyć światową klasykę na języki mniejszości? Jakie znaczenie może mieć przekład dla rozwoju języka? Czego wielkie literatury mogą nauczyć się od najmniejszych? Czy o „wielkości” języka naprawdę świadczy tylko liczba jego użytkowników? Czy literatura czytana i pisana w małym języku może okazać się „smaczniejsza” od tej wielkiej?

Rozmawiają pisarze, tłumacze i badacze literatur w językach mniejszościowych:

• Artur Jablonsczi (Artur Jabłoński), pisarz, autor m.in. 3 powieści w języku kaszubskim i działacz stowarzyszenia Kaszëbskô Jednota;
• Grzegorz Kulik, śląski aktywista językowy i publicysta, tłumacz m.in. Dickensa, Saint-Exupéry'ego, Twardocha i „Gwiezdnych Wojen”;
• Justyna Majerska-Sznajder (Jüśja fum Biöetuł) - prezeska Stowarzyszenia Wilamowianie, rewitalizatorka i organizatorka wilamowskiego życia kulturalnego, w tym teatru amatorskiego;
• Piotr Szatkowski (Psioter ôt Sziatków), aktywista mazurski, autor m.in. przekładu Małego Księcia, redaktor czasopisma „Céch. Mazurski cejtunek”;
• Marta Watral, działaczka łemkowska i doktorantka na Wydziale Filologicznym UJ, badaczka literatury łemkowskiej.
• Rozmowę poprowadził dr Artur Czesak: dialektolog, leksykograf, sympatyk i badacz mikrojęzyków literackich.

Debata była wydarzeniem finałowym międzynarodowej konferencji młodych badaczy „Mały język, wielki temat | Small language, large issue” zorganizowanej 1 grudnia 2018 roku w Warszawie przez Instytut Slawistyki Zachodniej i Południowej Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Czeskie Centrum i Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna.

Co dzieje się w wydawnictwie, zanim książka trafi do nas do tłumaczenia? Co decyduje o tym, że właśnie nas wybrano? Jak powinny przebiegać dalsze etapy pracy nad tekstem - i jak nie pogubić się między różnymi redaktorami: inicjującym, prowadzącym, językowym? Czego powinni dopilnować, a czego unikać tłumacze?

O współpracy z redaktorami Piotr Szymczak rozmawia z Dominiką Cieślą-Szymańską, członkinią-założycielką Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, a także doświadczoną redaktorką językową i prowadzącą. 

Nagranie z 10 stycznia 2019 roku.

Tematy:

01:05 Jak przebiega proces wydawniczy? Czym zajmuje się redaktor prowadzący, a czym inicjujący?

04:43 Kto i na jakiej podstawie wybiera tłumacza do przełożenia książki?

05:44 Kiedy tłumacz ma szanse na wynegocjowanie wyższej stawki? 

06:40 Nie tylko tłumacz, czyli o czym jeszcze myśli redaktor prowadzący

07:27 Twoja konkurencja: ilu tłumaczy ma redaktor na swojej liście?

08:08 Jakie są realia pracy redaktora prowadzącego?

09:37 Najgorsze rzeczy, jakie tłumacze mogą zrobić redaktorowi.

12:14 O redakcji językowej przekładu

13:54 Jakie prawa ma tłumacz przy robieniu korekty autorskiej po współpracy z redaktorem językowym?

15:54 Czy redaktor językowy nie jest zbyt uprzywilejowany w stosunku do tłumacza?

17:21 Skąd biorą się napięte terminy w pracy nad przekładami?

19:56 Co mogą zrobić tłumacze, żeby edukować wydawców w tej kwestii?

20:55 Jak i komu zgłaszać propozycje wydania książek, na których nam zależy?

21:59 Standardy: czego redaktor spodziewa się po tekście przekładu?

24:20 Kiedy deadline jest elastyczny, a kiedy nie do ruszenia?

28:48 Dlaczego przetłumaczone książki wypadają z planu wydawniczego i czy jest dla nich wtedy jeszcze nadzieja?

30:06 Co udało się osiągnąć STL-owi, a co pozostaje nam do zrobienia? 

• Jakich problemów nastręcza język bułgarski w tłumaczeniu?
• Tłumaczenie książek trudnych - czy dążyć do większej przystępności i jak radzić sobie z trudnościami oryginału?
• Fragmenty powieści (czyta Dorota Konowrocka-Sawa).
• Jak szukać materiału językowego do tworzenia przekładu silnie nacechowanego stylistycznie?
• O pokusie upraszczania tekstu z myślą o czytelniku przekładu.
• O zaglądaniu do innych przekładów.
• O strategii stylistycznej Ruskowa.
• O niedolach tłumacza w zderzeniu z rzeczywistością branży wydawniczej.
• O awarii twardego dysku i płynących z niej pożytkach.
• O tłumaczeniu z języków otoczonych słabszą polityką kulturalną.
• Czym kierował się wydawca wybierając książkę do publikacji.
• O tłumaczeniu słów niezrozumiałych i współpracy z autorem.

Muzyka w intro: Smooth Lovin | Mystery Sax by Kevin MacLeod (incompetech.com) Licensed under Creative Commons: By Attribution 3.0 License http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

10 listopada 2018 roku w Warszawie odbyło się spotkanie Stołu Widzialnego Tłumacza, na którym ośmioro tłumaczy opowiadało o napotkanych problemach tłumaczeniowych i rozmawiało o zaletach i wadach możliwych rozwiązań.

Tak powstały cztery nagrania pokazujące, jak tłumacze myślą o tłumaczonych przez siebie tekstach. W pierwszym odcinku problemy przedstawiają Rafał Lisowski, który zmagał się z problemem takiego oddania angielskiego oryginału w języku polskim, żeby nie uwikłać się w rodzaj gramatyczny, i Dorota Konowrocka-Sawa, która tłumaczyła nagradzaną i cenioną przez krytyków książkę Less - gdzie Less jest nazwiskiem bohatera i zarazem nazwiskiem znaczącym [UWAGA: SPOILERY]. W dyskusji udział wzięli również: Jakub Jedliński, Rafał Lisowski, Irena Makarewicz, Agata Ostrowska, Piotr Szymczak, Gwido Zlatkes i Jacek Żuławnik.

Spotkanie prowadziła Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

10 listopada 2018 roku w Warszawie odbyło się spotkanie Stołu Widzialnego Tłumacza, na którym ośmioro tłumaczy opowiadało o napotkanych problemach tłumaczeniowych i rozmawiało o zaletach i wadach możliwych rozwiązań.

Tak powstały cztery nagrania pokazujące, jak tłumacze myślą o tłumaczonych przez siebie tekstach. W trzecim odcinku problemy przedstawiają Jakub Jedliński, który w historycznym źródle musiał stylem oddać niską pozycję społeczną jednej z postaci, i Piotr Szymczak, który opowiedział o pewnej grze słownej i problemie zwięzłości angielskiego i rozwlekłości polskiego. W dyskusji udział wzięli również: Dorota Konowrocka-Sawa, Rafał Lisowski, Irena Makarewicz, Agata Ostrowska, Gwido Zlatkes i Jacek Żuławnik.

Spotkanie prowadziła Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

10 listopada 2018 roku w Warszawie odbyło się spotkanie Stołu Widzialnego Tłumacza, na którym ośmioro tłumaczy opowiadało o napotkanych problemach tłumaczeniowych i rozmawiało o zaletach i wadach możliwych rozwiązań.

Tak powstały cztery nagrania pokazujące, jak tłumacze myślą o tłumaczonych przez siebie tekstach. W drugim odcinku tego cyklu problemy przedstawiają Gwido Zlatkes, który mówi o problemie publikowania przekładu książki w formie zmodyfikowanej, i Irena Makarewicz, która opowiada o problemach napotkanych w tłumaczeniu książki znakomitego pisarza węgierskiego Sándora Máraiego.

W dyskusji udział wzięli również: Jakub Jedliński, Dorota Konowrocka-Sawa, Rafał Lisowski, Agata Ostrowska, Piotr Szymczak i Jacek Żuławnik.

Spotkanie prowadziła Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

10 listopada 2018 roku w Warszawie odbyło się spotkanie Stołu Widzialnego Tłumacza, na którym ośmioro tłumaczy opowiadało o napotkanych problemach tłumaczeniowych i rozmawiało o zaletach i wadach możliwych rozwiązań.

Tak powstały cztery nagrania pokazujące, jak tłumacze myślą o tłumaczonych przez siebie tekstach. W pierwszym odcinku problemy przedstawiają Jacek Żuławnik, który w swoim tekście zderzył się z problemem oddania licznych odniesień kulturowych, i Agata Ostrowska, która tłumaczyła książkę pisaną młodzieżowym slangiem londyńskim. W dyskusji udział wzięli również: Jakub Jedliński, Dorota Konowrocka-Sawa, Rafał Lisowski, Irena Makarewicz, Piotr Szymczak i Gwido Zlatkes.

Spotkanie prowadziła Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.

Spotkanie z tłumaczką z języka francuskiego Anastazją Dwulit w ramach Galerii Tłumaczy u Gwidona Zlatkesa.

Anastazja Dwulit wybrała jedyny możliwy zawód dla osoby z jej nazwiskiem. Przedstawia się jako "tłumaczka książek niepopularnych, napisanych przez autorów znanych (Ciorana, Prousta, Ionesco, Derridę) i nieznanych (nie ma co wymieniać, bo nieznani). Nie przełożyła niczego poczytnego ani nawet pożytecznego (czeka na propozycję przekładu bestsellerowego poradnika)."

Nie lubi teoretyzować, ale licząc, że inni lubią, zagaiła krótko – o granicach swobody tłumacza, o tym, jak i po co tłumaczyć rzeczy już przełożone, o tym, co widzi tłumacz czytając tłumaczoną (nie przez siebie) książkę oraz o tym, dlaczego czytelnicy mają do niego pretensje. Wywiązała się burzliwa dyskusja, którą z przyjemnością tutaj prezentujemy.

Poruszane tematy:

00:38 - Anastazja Dwulit przedstawia tłumaczoną książkę i związane z nią problemy.

08:33 - Katarzyna Makaruk (Kaja) opowiada o doświadczeniu redagowania własnych swobodnych rozwiązań.

10:02 - Piotr Szymczak dorzuca trzy grosze o adaptacjach w kontekście tomiku Memorial: A Version of Homer's Iliad Alice Oswald

12:37 - Katarzyna Raczkowska o intertekstualności.

13:01 - Anastazja D. o przekładach jako adaptacjach teatralnych.

14:42 - O nowych i starych przekładach, m.in. W stronę Swanna w przekładzie Krystyny Rodowskiej.

15:49 - Nowe przekłady jako dialog z istniejącymi.

16:11 - Gwido Zlatkes o rosnącej widzialności tłumaczy na rynku książki.

16:56 - Anastazja o nędzy zawodu tłumacza literackiego - oponuje Katarzyna Marczewska.

18:09 - Anastazja o problemie niewyrażalności i twórczej roli tłumacza.

19:19 - Kaja o tłumaczu jako czytelniku.

19:44 - Gwido o różnicy między wiernością autorowi oryginału a wiernością językowi przekładu.

20:57 - Anastazja i inni nie dają się łatwo przekonać.

22:23 - Magda Kowalska twardo staje po stronie inwencji i sięga po najcięższy kaliber oręża: Tadeusza "Boya" Żeleńskiego i Stanisława Barańczaka.

25:33 - O przygotowaniach do pracy nad przekładem i presji czasu

26:33 - Gwido wraca do translatorskich rozbójników i profesjonalnych standardów. Pojawiają się Szwejk, etyka i Kubuś Puchatek.

30:27 - Kaja wraca do kwestii tłumacza jako czytelnika w świetle interpretacji.

31:03 - Aleksandra Niemirycz o słabościach przekładów Barańczaka. Kaja i Piotr bronią jego dobrego imienia; o kontekście historycznym przekładu.

33:15 - Aleksandra jeszcze o nieetyczności wolnego przekładu.

34:10 - Piotr o śmierci kanonu i wynikających stąd problemach.

35:40 - Katarzyna R. o językotwórczości i kulturotwórczości przekładu.

36:46 -Katarzyna Marczewska przytakuje i przytacza argumentum ad Jerzy Jarniewicz.

38:23 - Aleksandra o historycznych różnicach w pojmowaniu wierności przekładu.

40:19 - Piotr o niezrozumieniu naszej roli jako tłumaczy.

42:09 - Anastazja jeszcze raz porusza kwestię powtórnych tłumaczeń i zaznaczania ich odmienności.

45:08 - Magda o problemie parodii stylistycznej w przekładzie.

Zapis spotkania z prof. Jerzym Jarniewiczem w Czarnolesie.

Spotkanie autorskie na temat nowej książki Jerzego Jarniewicza Tłumacz między innymi odbyło się 13 października 2018 roku w ramach upamiętnienia wielkich tłumaczy polskich zorganizowanego przez Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie i Fundację "Pamiętamy o ogrodach".

Rozmowę poprowadziła Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego STL.

00:15 - Przedstawienie sylwetki Jerzego Jarniewicza.

01:09 - O mistrzach Jerzego Jarniewicza: Sławie Lisieckiej (02:03), Stanisławie Barańczaku (04:52), Piotrze Sommerze (07:34).

09:02 - O początkach własnej kariery.

10:36 - Dlaczego tłumaczę: jaka literatura jest dla mnie ważna i jacy tłumacze mi imponują.

14:20 - Czy wierność jest najważniejsza? Jak przekład ma się do literatury i kultury polskiej?

17:12 - O relacjach między różnymi przekładami jednego dzieła.

18:28 - O opłakanym stanie krytyki przekładu i o różnych przekładach Jądra ciemności.

22:32 - O Perypetiach Alicji na Czarytorium Grzegorza Wasowskiego, niewierności w przekładzie oraz nieistnieniu przekładu literackiego jako jednoznacznej kategorii.

33:07 - O Sercu ciemności - spolszczeniu Heart of Darkness Conrada wykonanym przez Jacka Dukaja

34:52 - O nieprzekładalności literatury i statusie tłumacza jako autora.

49:26 - O poziomie świadomości u polskich czytelników przekładu.

51:52 - O statusie tłumaczy i autorów wobec wydawców i czytelników.

55:47 - Największa wpadka, największy triumf i największe czytelnicze odkrycie tego roku Jerzego Jarniewicza.

Zdjęcie prof. Jarniewicza wykorzystaliśmy za życzliwym pozwoleniem Biura Literackiego - dziękujemy.

Zapis drugiego warsztatu dla studentów anglistyki wrocławskiej, który 20 maja 2018 roku poprowadziła Dorota Konowrocka-Sawa, przewodnicząca oddziału wschodniego STL, która podzieliła się wieloma radami i doświadczeniami.

Tematy:

00:15 O wrażliwości i intuicji językowej

01:52 O pułapkach czyhających w prostych słowach

03:57 O własnych narowach językowych

04:30 O pieniądzach

05:30 Jak robić postępy dzięki własnym przekładom

07:20 Jak pracować z najlepszym przyjacielem i najgorszym wrogiem tłumacza: redakcją

19:37 O elastyczności tworzywa językowego

21:24 O szlachetnej dłubaninie, czyli drobne szczegóły, które czynią wielką różnicę

27:13 O szyku zdania

29:45 O cennym nawyku nieufności

33:02 O rozwijaniu własnego warsztatu: o mistrzach, złych przykładach i materiałach poglądowych

38:35 O rozumieniu własnych silnych stron

40:06 O tym, jak rozwijają się tłumacze.

Czy tłumaczenie literatury to pisanie jej od nowa?

Rozmowę o granicach swobody artystycznej tłumacza literackiego z werwą poprowadziła dr Kinga Piotrowiak-Junkiert (przewodnicząca oddziału zachodniego STL).

Udział wzięli: prof. Eliza Pieciul-Karmińska, prof. Jerzy Koch, dr Krzysztof Majer, Sebastian Musielak.

Spotkanie odbyło się w Poznaniu 28 września 2018 r. podczas Nocy Naukowców na Wydziale Neofilologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza (Collegium Novum).

- metafory opisujące pracę tłumacza,

- relacja przekładu i oryginału,

- obecność tłumacza w tekście,

- wpływ tłumaczonych książek na życie i psychikę tłumaczy,

- odpowiedzialność tłumacza wobec autora,

- pytania od publiczności.

Obrazek w tle odcinka: Sam Cox (Flickr, CC). 

Seven highly accomplished translators from different countries met in Warsaw to discuss problems of money, success and self-esteem - and it kind of worked! We all came away richer in brilliant ideas and inspiration, shared by the CEATL delegates who met in Poland's capital on 9 October 2018.

This episode is in English.

Thank you Elisa Comito (Italy), Bjørn Herrman (Norway), Heikki Karjalainen (Finland), Gertrud Maes (the Netherlands), Kevin Quirk (GB/Norway), Morten Visby (Denmark), and Rafał Lisowski (host, Poland).

A note to our listeners: No, you're not going mad - the ghostly apocalyptic chanting you think you're occasionally hearing in the background is real. As luck would have it, an actual choir was rehearsing upstairs from us throughout the meeting.

00:00 Introduction (in Polish) on CEATL and our guests

04:18 Morten Visby on the relevance of CEATL, and the proposed EU Directive on Copyright in the Digital Single Market

08:22 Kevin Quirk on the role and relevance of FIT (Fédération Internationale des Traducteurs / International Federation of Translators)

11:59 Elisa Comito on CEATL’s contract guidelines, and why translators fail to negotiate good contracts

19:25 Morten Visby on potential advantages to translators from the EU Directive on Copyright in the Digital Single Market

30:31 Bjørn Herrman on being a translator in Norway, and how the Norwegian translators played hardball to achieve good rates

34:11 Heikki Karjalainen on the situation of literary translators in Finland

35:10 Gertrud Maes on the situation of literary translators in the Netherlands, and on shaming publishers into offering better rates

36:09 Elisa Comito on literary translators in Italy

39:10 Different formats of translator organizations

47:10 Social and technological challenges facing translators in the 21st century

54:49 Success stories from European translator associations

60:41 Q&A time: How to ensure high standards of quality in translation; membership figures; notable achievements; raising awareness about legal issues.

Wystąpienie o swobodzie twórczej tłumacza, które Dorota Konowrocka-Sawa (tłumaczka z języka angielskiego, przewodnicząca oddziału wschodniego STL) wygłosiła 20 maja 2018 roku na warsztatach przekładu literackiego. Warsztaty zorganizował dla studentów anglistyki Zakład Translatoryki Instytutu Filologii Angielskiej Uniwersytetu Wrocławskiego.

Rozmowa o tłumaczeniu tekstów piosenek zorganizowana przez Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury, EUNIC Warszawa i Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce w Międzynarodowym Dniu Tłumacza, 30 września 2018 r. 

Udział wzięli: Carlos Marrodán Casas, Filip Łobodziński, Renata Putzlacher, Stanisław Waszak. Prowadzenie: Michał Nogaś. Rozmowa odbyła się w Laboratorium Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie.

26 czerwca 2018 roku na spotkaniu Galerii Tłumaczy ze złymi wieściami wystąpił Sergiusz Kowalski (socjolog i znany tłumacz, a także oficer Orderu Odrodzenia Polski za działalność opozycyjną w czasach PRL), który w trzech punktach wyjaśnił, dlaczego nie warto być tłumaczem:

00:50 - powód społeczny

08:42 - powód apokaliptyczny

17:22 - powód finansowy.

Dziękujemy Gwidonowi Zlatkesowi za zorganizowanie spotkania. 

Więcej informacji na temat Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury (które niezrażone kontynuuje swą daremną misję) znajdziecie na stronie stl.org.pl.

Obrazek w tle odcinka: Sam Cox (Flickr, CC).

Open Mic po spotkaniu w ramach Galerii Tłumaczy 17 kwietnia 2018 r.: Gwido Zlatkes i Włodzimierz Fełenczak przedstawiają krótkie formy wierszowane (m.in. wiersze Ursuli K. Le Guin) we własnym przekładzie.

00:37 - Ursula Le Guin "Pierwiastek 80", tłumaczył i czyta Gwido Zlatkes

01:15 - Ursula Le Guin "Opowieść", tłumaczył i czyta Gwido Zlatkes

03:38 - Jiří Wolker, "Róża Luksemburg" (fragment), tłumaczył i czyta Włodzimierz Fełenczak

05:32 - Zespół Sinitsa, "Żołnierz", tłumaczył i czyta Włodzimierz Fełenczak

06:46 - Zespół Sinitsa, "Biała flaga", tłumaczył i czyta Włodzimierz Fełenczak

Obrazek w tle odcinka: Sam Cox (Flickr, CC).

Nagranie ze spotkania z Jakubem Ekierem, lauretem nagrody im. K. Dedeciusa, tłumaczem m.in. Brechta, Celana, Kafki i Kunzego.

Spotkanie zatytułowane "A jednak przekład" odbyło się 17 kwietnia 2018 r. w Warszawie. Było częścią cyklu Galeria Tłumaczy, który zawdzięczamy staraniom Gwidona Zlatkesa.

Więcej informacji na temat STL oraz baza przydatnej wiedzy dla tłumaczy na stronie stl.org.pl  

Obrazek w tle odcinka: Sam Cox (Flickr, CC) 

Nagranie dyskusji panelowej zorganizowanej przez Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury 17 maja 2018 r. na Warszawskich Targach Książek. Przekład książek na trudne tematy dla dzieci i młodych czytelników - o seksie, przemocy i innych wyzwaniach rozmawiali: Joanna Dyła-Urbańska, Ewa Borówka, Paweł Urbanik i Dorota Konowrocka-Sawa.

Obrazek w tle odcinka: Sam Cox (Flickr, CC)

Zapraszamy na stronę STL: stl.org.pl